Oryol viloyati

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 215-b. — ziyouz.com

Oryol viloyati — RF tarkibidagi viloyat. 1937 y. 27 sent.da taşkil etilgan. Markaziy iqtisodiy rayonga kiradi. Mayd. 24,7 ming km2. Axrlisi 898,9 ming kişi (2000), asosan, ruslar (96,9%), şuningdek, ukrainlar (1,3%), va b. millat vakillari (1,8 %) ham yaşaydi. Şahar aholisi 63,2%. Markazi — Oryol ş. Tarkibiga 24 ma'muriy tuman, 7 şahar va 14 şaharça kiradi. Boşqa yirik şaharlari — Livni, Msensk.

O.v. Örta Rossiya qirlarida joylaşgan. Dare vodiylari va jar köp. Foydali qazilmalari: ohaktoş, dolomit, bör, har xil gillar, qum, temir rudasi. Iqlimi mö'tadil kontinental. Yanv.ning örtaça t-rasi —9°, iyulni-ki 18°. Yillik yoğin 500 mm (eng köpi yezda yoğadi). Vegetatsiya davri 190—200 kun. Asosiy daryosi — Oka va uning irmoklari. Sun'iy hovuz köp. Tuproği qoratuproq, töq kulrang örmon, çimli podzol tuproklar. 10% hududi örmon (dub, zarang). Böri, tulki, suv kalamuşi, yumronqoziq va b. yaşaydi. Viloyat hududida Oryol Polesyesi milliy boği joylaşgan.

Asosiy sanoat tarmoklari: maşina-sozlik va metallsozlik. O.v.da avto-greyderlar, yengil, oyna va oziq-ovqat sanoatlari uçun asbob-uskunalar, hisoblaş texnikasi va avtomatlaştiriş vositalari, priborlar, soatlar va b. işlab çiqariladi. Metallsozlik (pölat prokati, sim, metall töri va b.), yengil (paypoq, poyabzal, kiyim), oziq-ovqat (sut, göşt, qand) sanoati korxonalari, Oryol GES bor. Eng yirik korxonalari: «Oryol» pölat-prokat z-di, «Orleks», «Yantar» soatsozlik korxonasi, boşqaruvçi hisoblaş ma-şinalari z-di, «Dormaşina», «Tek-maş» (Oryol ş.) z-dlari; gidravlik maşinalar z-di (Livni ş.), alyuminiy zdi.

Q.x.da texnika ekinlarini yetiştiriş rivojlangan, don-çorvaçilik yönalişi ham asosiy örin tutadi. Buğ-doy, suli, kartoşka, sabzavot-poliz, ozuqa ekinlari ekiladi, mevaçilik rivojlangan. Sut-göşt çorvaçiligi, çöçqaçilik, göşt-jun qöyçiligi, parrandaçilik taraqqiy etgan. Zotli yilqiçilik maşhur. Oliy öquv yurti, kutubxonalar, muzey, teatr, bor. Viloyat hududida I. S. Turgenevnint Spasskoye-Lutovinovo muzey usadbasi joylaşgan.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ОРЁЛ ВИЛОЯТИ — РФ таркибидаги вилоят. 1937 й. 27 сент.да ташкил этилган. Марказий иқтисодий районга киради. Майд. 24,7 минг км2. Ахрлиси 898,9 минг киши (2000), асосан, руслар (96,9%), шунингдек, украинлар (1,3%), ва б. миллат вакиллари (1,8 %) ҳам яшайди. Шаҳар аҳолиси 63,2%. Маркази — Орёл ш. Таркибига 24 маъмурий туман, 7 шаҳар ва 14 шаҳарча киради. Бошқа йирик шаҳарлари — Ливни, Мценск.

О.в. Ўрта Россия қирларида жойлашган. Даре водийлари ва жар кўп. Фойдали қазилмалари: оҳактош, доломит, бўр, ҳар хил гиллар, қум, темир рудаси. Иқлими мўътадил континентал. Янв.нинг ўртача т-раси —9°, июлни-ки 18°. Йиллик ёғин 500 мм (энг кўпи езда ёғади). Вегетация даври 190—200 кун. Асосий дарёси — Ока ва унинг ирмоклари. Сунъий ҳовуз кўп. Тупроғи қоратупроқ, тўқ кулранг ўрмон, чимли подзол тупроклар. 10% ҳудуди ўрмон (дуб, заранг). Бўри, тулки, сув каламуши, юмронқозиқ ва б. яшайди. Вилоят ҳудудида Орёл Полесьеси миллий боғи жойлашган.

Асосий саноат тармоклари: машина-созлик ва металлсозлик. О.в.да авто-грейдерлар, енгил, ойна ва озиқ-овқат саноатлари учун асбоб-ускуналар, ҳисоблаш техникаси ва автоматлаштириш воситалари, приборлар, соатлар ва б. ишлаб чиқарилади. Металлсозлик (пўлат прокати, сим, металл тўри ва б.), енгил (пайпоқ, пойабзал, кийим), озиқ-овқат (сут, гўшт, қанд) саноати корхоналари, Орёл ГЭС бор. Энг йирик корхоналари: «Орёл» пўлат-прокат з-ди, «Орлэкс», «Янтарь» соатсозлик корхонаси, бошқарувчи ҳисоблаш ма-шиналари з-ди, «Дормашина», «Тек-маш» (Орёл ш.) з-длари; гидравлик машиналар з-ди (Ливни ш.), алюминий зди.

Қ.х.да техника экинларини етиштириш ривожланган, дон-чорвачилик йўналиши ҳам асосий ўрин тутади. Буғ-дой, сули, картошка, сабзавот-полиз, озуқа экинлари экилади, мевачилик ривожланган. Сут-гўшт чорвачилиги, чўчқачилик, гўшт-жун қўйчилиги, паррандачилик тараққий этган. Зотли йилқичилик машҳур. Олий ўқув юрти, кутубхоналар, музей, театр, бор. Вилоят ҳудудида И. С. Тургеневнинт Спасское-Лутовиново музей усадьбаси жойлашган.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.