Ösimlik moddalari kimyosi instituti
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 177-b. — ziyouz.com
Ösimlik moddalari kimyosi instituti ÖSIMLIK MODDALARI KIMYOSI INSTITUTI, Özbekiston Respublikasi FAning Sobir Yunusov nomidagi Ösimlik moddalari kimyosi instituti — ilmiy tekşiriş muassasasi. 1956 yilda Özbekiston FA tarkibidagi Kimyo instituti alkaloidlar kimyosi lab. (1943) negizida taşkil etilgan. Intning asosiy fundamental ilmiy va amaliy yönalişi ösimliklar tarkibidagi biologik faol moddalar hamda sintez yöli bilan olingan birikmalarni kimyoviy, farmakotoksikologik va texnologik tadqiq qiliş, molekulyar genetik izlanişlar olib boriş, östiruvçi moddalar, gerbitsidlar, fungitsitlar, defoliantlar va boşqalar ösimliklarni himoya qiliş vositalarini kaşf etişdan iborat. Intga asosçisi S.Yu.Yunusov nomi berilgan. In-tda alkaloidlar, glikozidlar, lipidlar kimyosi, yuqori molekulali ösimlik moddalari, kumarinlar kimyosi, molekulyar genetika, sintetik preparatlar texnologiyasi, farmakologiya va toksikologiya, sitotoksikologiya. dorivor ösimliklar, organik sintez va boşqalar lab.lar, tajriba işlab çiqariş korxonasi. kompyuter markazi, ilmiytaşkiliy bölim, sertifikatsiya va standartizatsiya bölimi, bosmaxona bor. In-tda Özbekiston, Markaziy Osiyo va boşqalar hududlardagi ösimliklardan 2200 dan ortiq tabiiy birikmalar — alkaloidlar, glikozidlar, fitoekdisteroidlar, kumarinlar, flavanoidlar, murakkab efirlar, polisaxaridlar, laktonlar, proantotsianidlar, lipidlar, fosfolipidlar, ğözapoya, şoli qipiği ligninlari va ösimlik oqsillarining kimyoviy tuzilişi, transformatsiyalari va biologik faolligi, rekombinat oqsillar va monoklonal antitelolar asosida diagnostikumlar va vaksinalar oliş hamda fitogormonlar ta'sirining mexanizmi örganildi. Kimyoviy, farmakologik tadqiqotlar natijasida 60 dan ortiq dorivor moddalar, 30 dan ortiq preparatlar oliş texnologiyasi işlab çiqildi va tibbiyotda köllaşga tavsiya etildi. 30 mingdan ortiq organik birikmalar sintez qilinib, ulardan butilkaptaks, sitodef defoliantlari, nikomizolon fungitsidlari, nitrolin östiruvçi moddalar va boşqalarni amaliyotda qöllaş mumkinligi aniqlandi. Çigit kunjarasidan ozuqa oqsilini ajratib oliş, şirinmiya ildizidan köpiklatkiç oliş usullari, steviya ösimligidan qanddan 50—150 marta şirin bölgan şirinlatgiç ajratib oliş texnologiyasi işlab çiqildi. «Limonçiki», «Gözal», «Alga», «Akanta» nomli kosmetik vositalar uçun qöşimçalar tayyorlandi, «Jisten» va «Jistenin» bioqöşimçalar işlab çiqarişga joriy etildi. in-t faoliyati S.Yu. Yunusov, X.N.Oripov, N.K.Abubakirov va boşqalar nomi bilan boğliq. In-tda 300 dan ortiq xodim, jumladan, 1 Özbekiston FA akad. (A.M.Gluşenkova), 2 Özbekiston Respublikasi fan arbobi, 21 fan dri, 60 fan nomzodi faoliyat körsatadi (2005). in-t xodimlarining 2 ilmiy işi Beruniy nomidagi Özbekiston Davlat mukofotiga sazovor bölgan.
Tohir Döstmuhamedov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎСИМЛИК МОДДАЛАРИ КИМЁСИ ИНСТИТУТИ, Ўзбекистон Республикаси ФАнинг Собир Юнусов номидаги Ўсимлик моддалари кимёси институти — илмий текшириш муассасаси. 1956 йилда Ўзбекистон ФА таркибидаги Кимё институти алкалоидлар кимёси лаб. (1943) негизида ташкил этилган. Интнинг асосий фундаментал илмий ва амалий йўналиши ўсимликлар таркибидаги биологик фаол моддалар ҳамда синтез йўли билан олинган бирикмаларни кимёвий, фармакотоксикологик ва технологик тадқиқ қилиш, молекуляр генетик изланишлар олиб бориш, ўстирувчи моддалар, гербицидлар, фунгицитлар, дефолиантлар ва бошқалар ўсимликларни ҳимоя қилиш воситаларини кашф этишдан иборат. Интга асосчиси С.Ю.Юнусов номи берилган. Ин-тда алкалоидлар, гликозидлар, липидлар кимёси, юқори молекулали ўсимлик моддалари, кумаринлар кимёси, молекуляр генетика, синтетик препаратлар технологияси, фармакология ва токсикология, цитотоксикология. доривор ўсимликлар, органик синтез ва бошқалар лаб.лар, тажриба ишлаб чиқариш корхонаси. компьютер маркази, илмийташкилий бўлим, сертификация ва стандартизация бўлими, босмахона бор. Ин-тда Ўзбекистон, Марказий Осиё ва бошқалар ҳудудлардаги ўсимликлардан 2200 дан ортиқ табиий бирикмалар — алкалоидлар, гликозидлар, фитоэкдистероидлар, кумаринлар, флаваноидлар, мураккаб эфирлар, полисахаридлар, лактонлар, проантоцианидлар, липидлар, фосфолипидлар, ғўзапоя, шоли қипиғи лигнинлари ва ўсимлик оқсилларининг кимёвий тузилиши, трансформациялари ва биологик фаоллиги, рекомбинат оқсиллар ва моноклонал антителолар асосида диагностикумлар ва вакциналар олиш ҳамда фитогормонлар таъсирининг механизми ўрганилди. Кимёвий, фармакологик тадқиқотлар натижасида 60 дан ортиқ доривор моддалар, 30 дан ортиқ препаратлар олиш технологияси ишлаб чиқилди ва тиббиётда кўллашга тавсия этилди. 30 мингдан ортиқ органик бирикмалар синтез қилиниб, улардан бутилкаптакс, цитодеф дефолиантлари, никомизолон фунгицидлари, нитролин ўстирувчи моддалар ва бошқаларни амалиётда қўллаш мумкинлиги аниқланди. Чигит кунжарасидан озуқа оқсилини ажратиб олиш, ширинмия илдизидан кўпиклаткич олиш усуллари, стевия ўсимлигидан қанддан 50—150 марта ширин бўлган ширинлатгич ажратиб олиш технологияси ишлаб чиқилди. «Лимончики», «Гўзал», «Алга», «Аканта» номли косметик воситалар учун қўшимчалар тайёрланди, «Жистен» ва «Жистенин» биоқўшимчалар ишлаб чиқаришга жорий этилди. ин-т фаолияти С.Ю. Юнусов, Х.Н.Орипов, Н.К.Абубакиров ва бошқалар номи билан боғлиқ. Ин-тда 300 дан ортиқ ходим, жумладан, 1 Ўзбекистон ФА акад. (А.М.Глушенкова), 2 Ўзбекистон Республикаси фан арбоби, 21 фан дри, 60 фан номзоди фаолият кўрсатади (2005). ин-т ходимларининг 2 илмий иши Беруний номидаги Ўзбекистон Давлат мукофотига сазовор бўлган.
Тоҳир Дўстмуҳамедов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.