Ösimlikşunoslik instituti

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 193–194-b. — ziyouz.com

Ösimlikşunoslik instituti ÖSIMLIKŞUNOSLIK INSTITUTI, Özbekiston ösimlikşunoslik ilmiy tadqiqot instituti — ösimlikşunoslik böyiça yirik ilmiyuslubiy markaz. Özbekiston qişloq xöjaligi ilmiyişlab çiqariş markazi tarkibida. 1925 yilda NM.Vavilov taşabbusi bilan Leningrad Amaliy botanika, genetika va seleksiya intining Örta Osiyo bölimi taşkil etilgan. 1935 yildan Butunittifoq ösimlikşunoslik intining Örta Osiyo tajriba st-yasi, 1979 yildan şu intining Örta Osiyo filiali. 1991 yildan hoz. nomda. Toşkent viloyat Qibray tumani Oqqovoq qişloğida joylaşgan. Q.x. ekinlarining namunalarini yiğiş va introduksiya qiliş; introduksiya qilingan ösimliklarni karantin körigidan ötkaziş; ösimliklar genofondini saqlaş va boyitiş; q.x. ekinlarini atrofliça töla örganiş asosida seleksiya maskanlariga qimmatli xöjalik belgi va xususiyatlarga ega donorlar va birlamçi manbalar yetkazib beriş; ekinlarning yangi navlarini yaratiş; yangi, noan'anaviy ekinlarni işlab çiqarişga joriy etiş; In-tda yaratilgan q.x. ekinlari navlarining birlamçi uruğçiligini olib boriş va bilan şuğullanadi. in-t tarkibida (2005): ösimliklar genetik resurslarini hujjatlaştiriş; introduksiya; dala ekinlari; texnika ekinlari; sabzavot, poliz ekinlari va kartoşka; mevarezavor ekinlari bölimlari, uruğşunoslik; moyli ekinlar; uzumçilik; biokimyo lab.lari, Andijon (Jalolquduq tumani Jalaquduq şirkat xöjaligi), Surxondaryo (Jarqörğon tumani «Surxon» şirkat xöjaligi) tajriba xöjaliklari bor. In-tda ösimliklar genetik resurslari örta muddatlarda (15—20 yil) saqlanadigan genlar banki — q.x. ekinlari genofondi yaratilgan. Ilmiy kutubxona, muzey faoliyat körsatadi. Intga ajratilgan umumiy yer maydoni 395 ga, şundan ekiladigan yer maydoni Qibray tumanida 135 ga, tajriba xöjaliklarida 195 ga (Andijon tajriba xöjaligida 45 ga, Surxondaryo tajriba xöjaligida 150 ga). Har yili 59 ga oçiq yer maydoniga dala, texnika, sabzavot va poliz, vegetativ holda köpayuvçi, respublika uçun noan'anaviy bölgan ekinlarning 3000 ga yaqin namunalari ekilib, uruğlari genlar bankida saqlaş uçun olinadi. in-t 80 turdan ortiq ekinlarning 30 ming dan köproq nav namunalariga ega. In-tda 26 ga maydonda tok kolleksiya boği (1580 namuna), 46 ga maydonda mevarezavor ekinlari kolleksiya boği (4013 namuna) taşkil etilgan, ğöza namunalarining mamlakatda yagona bölgan tur, iş va dublet kolleksiyasida 5400 dan ortiq namuna saqlanadi. 80 yil davomida Davlat nav sinaş komissiyasiga q.x. ekinlarining 750 dan ortiq navlari topşirilgan va şundan 240 tasi turli ylarda r-nlaştirilgan. 2005 yilda Özbekiston hududida ekiş uçun tavsiya etilgan q.x. ekinlarining 78 ta navi in-t olimlari tomonidan yaratilgan navlardir. in-t olimlari ösimlikşunoslikka oid 250 katalog, 29 ilmiy töplam, uslubiy qöllanmalar, darsliklar, tavsiyanomalar yaratdilar.

In-t faoliyati S.M.Pereskokov, N.G.Ruban, M.V.Muhammadjonov, V.P. Gorbunov, I.M.Pugaçev, yilF. Uzoqov, K.I.Pangalo, M.G.Popov, K.A. Visotskiy, M.S.Juravel, V.K.Kobelev, I.A.Maksimov, V.P.Matveyev, P.A. Baranov, M.M.Negrul, K.F.Kostina, V.A.Arzumanov, Ğ.Q.Qurbonov, A.R. Şreder, K.I.Baymetov, B.X.Sattorov va boşqalar köplab olimlar faoliyati bilan boğliq. In-tda 300 ga yaqin xodim, jumladan, 2 fan dri, 14 fan nomzodlari işladi (2005). In-tda ixtisoslaştirilgan ilmiy kengaş, seleksiya va uruğçilik, ösimlikşunoslik yönalişlari böyiça aspirantura bor.

In-t jahonning yirik ilmiy taşkilotlari va genlar banklari bilan ilmiy hamkorlik aloqalari örnatgan.

Fayzulla Hojiyev.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЎСИМЛИКШУНОСЛИК ИНСТИТУТИ, Ўзбекистон ўсимликшунослик илмий тадқиқот институти — ўсимликшунослик бўйича йирик илмийуслубий марказ. Ўзбекистон қишлоқ хўжалиги илмийишлаб чиқариш маркази таркибида. 1925 йилда НМ.Вавилов ташаббуси билан Ленинград Амалий ботаника, генетика ва селекция интининг Ўрта Осиё бўлими ташкил этилган. 1935 йилдан Бутуниттифоқ ўсимликшунослик интининг Ўрта Осиё тажриба ст-яси, 1979 йилдан шу интининг Ўрта Осиё филиали. 1991 йилдан ҳоз. номда. Тошкент вилоят Қибрай тумани Оққовоқ қишлоғида жойлашган. Қ.х. экинларининг намуналарини йиғиш ва интродукция қилиш; интродукция қилинган ўсимликларни карантин кўригидан ўтказиш; ўсимликлар генофондини сақлаш ва бойитиш; қ.х. экинларини атрофлича тўла ўрганиш асосида селекция масканларига қимматли хўжалик белги ва хусусиятларга эга донорлар ва бирламчи манбалар етказиб бериш; экинларнинг янги навларини яратиш; янги, ноанъанавий экинларни ишлаб чиқаришга жорий этиш; Ин-тда яратилган қ.х. экинлари навларининг бирламчи уруғчилигини олиб бориш ва билан шуғулланади. ин-т таркибида (2005): ўсимликлар генетик ресурсларини ҳужжатлаштириш; интродукция; дала экинлари; техника экинлари; сабзавот, полиз экинлари ва картошка; меварезавор экинлари бўлимлари, уруғшунослик; мойли экинлар; узумчилик; биокимё лаб.лари, Андижон (Жалолқудуқ тумани Жалақудуқ ширкат хўжалиги), Сурхондарё (Жарқўрғон тумани «Сурхон» ширкат хўжалиги) тажриба хўжаликлари бор. Ин-тда ўсимликлар генетик ресурслари ўрта муддатларда (15—20 йил) сақланадиган генлар банки — қ.х. экинлари генофонди яратилган. Илмий кутубхона, музей фаолият кўрсатади. Интга ажратилган умумий ер майдони 395 га, шундан экиладиган ер майдони Қибрай туманида 135 га, тажриба хўжаликларида 195 га (Андижон тажриба хўжалигида 45 га, Сурхондарё тажриба хўжалигида 150 га). Ҳар йили 59 га очиқ ер майдонига дала, техника, сабзавот ва полиз, вегетатив ҳолда кўпаювчи, республика учун ноанъанавий бўлган экинларнинг 3000 га яқин намуналари экилиб, уруғлари генлар банкида сақлаш учун олинади. ин-т 80 турдан ортиқ экинларнинг 30 минг дан кўпроқ нав намуналарига эга. Ин-тда 26 га майдонда ток коллекция боғи (1580 намуна), 46 га майдонда меварезавор экинлари коллекция боғи (4013 намуна) ташкил этилган, ғўза намуналарининг мамлакатда ягона бўлган тур, иш ва дублет коллекциясида 5400 дан ортиқ намуна сақланади. 80 йил давомида Давлат нав синаш комиссиясига қ.х. экинларининг 750 дан ортиқ навлари топширилган ва шундан 240 таси турли йларда р-нлаштирилган. 2005 йилда Ўзбекистон ҳудудида экиш учун тавсия этилган қ.х. экинларининг 78 та нави ин-т олимлари томонидан яратилган навлардир. ин-т олимлари ўсимликшуносликка оид 250 каталог, 29 илмий тўплам, услубий қўлланмалар, дарсликлар, тавсияномалар яратдилар.

Ин-т фаолияти С.М.Перескоков, Н.Г.Рубан, М.В.Муҳаммаджонов, В.П. Горбунов, И.М.Пугачев, йилФ. Узоқов, К.И.Пангало, М.Г.Попов, К.А. Висоцкий, М.С.Журавель, В.К.Кобелев, И.А.Максимов, В.П.Матвеев, П.А. Баранов, М.М.Негруль, К.Ф.Костина, В.А.Арзуманов, Ғ.Қ.Қурбонов, А.Р. Шредер, К.И.Байметов, Б.Х.Сатторов ва бошқалар кўплаб олимлар фаолияти билан боғлиқ. Ин-тда 300 га яқин ходим, жумладан, 2 фан дри, 14 фан номзодлари ишлади (2005). Ин-тда ихтисослаштирилган илмий кенгаш, селекция ва уруғчилик, ўсимликшунослик йўналишлари бўйича аспирантура бор.

Ин-т жаҳоннинг йирик илмий ташкилотлари ва генлар банклари билан илмий ҳамкорлик алоқалари ўрнатган.

Файзулла Ҳожиев.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.