Osipov isyoni

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 249–250-b. — ziyouz.com

Osipov isyoni - Turkiston ASSR harbiy komissari K. Osipov boşçiligida sovet rejimiga qarşi kötarilgan isyon (1919 y. 18-21 yanv.). 1918 y. oxirida K. Osipov boşçiligida sovetlarga qarşi faoliyat körsatuvçi Muvaqqat komitet tuzilgan. O.i. 1919 y. 18 yanv.da boşlangan. 19 yanv.ga ötar keçasi K. Osipov buyruği b-n Turkiston ASSR MI K raisi V. Votin-sev, Turkiston ASSR XKS raisi V. Figelskiy, ÇK (favqulodda komissiya) raisi I. Fomenko, Toşkent Soveti raisi N. Şumilov va b. komissarlar otib taşlangan. Toşkent ş. deyarli töliq isyonçilar qöliga ötgan. Biroq, tez orada kommunistlar Qöqon, Samarqand, Perovskdan qizil askar otryadlarini çaqirib, isyonni bostirişgan. Isyonçilarga qarşi kuraşga söl eser G. Koluzayev rahbarlik qilgan. Bu harbiy mojarolarga Eski şahardagi mahalliy aholi 1917 y. okt. da bölgani singari befarq qaragan, çunki ular K. Osipov aslida hokimiyatni egallaş uçun intilayotganini, Turkistonda demokratik respublika örnatiş haqidagi uning va'dalari quruq söz ekanligini tuşunganlar. 21 yanv.da isyon tor-mor qilingaç, K. Osipov kiçikroq otryad b-n Farğona vodiysiga (Madaminbek huzuriga) borgan. U andijonlik Parpi qörboşi (Parpibek) qarorgohida ham bölib, Toşkentdan keltirgan sovetlarning pul bosiş maşinasida Qöqonqişloq (hoz. Paxtaobod)da uning nomidan pul çiqarib, xalqqa tarqatgan. Söngra Buxoro amirligiga qoçib borgan. 1920 y.da u xorijga ötib ketgan (uning Hindistonda yaşagani haqida ayrim ma'lumotlar mavjud).

Sovet rejimi O.i.ni bostiriş bahonasida sovet tuzumidan norozi bölgan köplab kişilarni terror va qatağon qilgan. Partiya va sovet ido-ralarida tozalaşlar ötkazilgan.

Ad.: Turkestan v naçale XX veka: k istorii istokov natsionalnoy nezavisimosti, T., 2000.

Qahramon Rajabov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ОСИПОВ ИСЁНИ - Туркистон АССР ҳарбий комиссари К. Осипов бошчилигида совет режимига қарши кўтарилган исён (1919 й. 18-21 янв.). 1918 й. охирида К. Осипов бошчилигида советларга қарши фаолият кўрсатувчи Муваққат комитет тузилган. О.и. 1919 й. 18 янв.да бошланган. 19 янв.га ўтар кечаси К. Осипов буйруғи б-н Туркистон АССР МИ К раиси В. Вотин-цев, Туркистон АССР ХКС раиси В. Фигельский, ЧК (фавқулодда комиссия) раиси И. Фоменко, Тошкент Совети раиси Н. Шумилов ва б. комиссарлар отиб ташланган. Тошкент ш. деярли тўлиқ исёнчилар қўлига ўтган. Бироқ, тез орада коммунистлар Қўқон, Самарқанд, Перовскдан қизил аскар отрядларини чақириб, исённи бостиришган. Исёнчиларга қарши курашга сўл эсер Г. Колузаев раҳбарлик қилган. Бу ҳарбий можароларга Эски шаҳардаги маҳаллий аҳоли 1917 й. окт. да бўлгани сингари бефарқ қараган, чунки улар К. Осипов аслида ҳокимиятни эгаллаш учун интилаётганини, Туркистонда демократик республика ўрнатиш ҳақидаги унинг ваъдалари қуруқ сўз эканлигини тушунганлар. 21 янв.да исён тор-мор қилингач, К. Осипов кичикроқ отряд б-н Фарғона водийсига (Мадаминбек ҳузурига) борган. У андижонлик Парпи қўрбоши (Парпибек) қароргоҳида ҳам бўлиб, Тошкентдан келтирган советларнинг пул босиш машинасида Қўқонқишлоқ (ҳоз. Пахтаобод)да унинг номидан пул чиқариб, халққа тарқатган. Сўнгра Бухоро амирлигига қочиб борган. 1920 й.да у хорижга ўтиб кетган (унинг Ҳиндистонда яшагани ҳақида айрим маълумотлар мавжуд).

Совет режими О.и.ни бостириш баҳонасида совет тузумидан норози бўлган кўплаб кишиларни террор ва қатағон қилган. Партия ва совет идо-раларида тозалашлар ўтказилган.

Ад.: Туркестан в начале XX века: к истории истоков национальной независимости, Т., 2000.

Қаҳрамон Ражабов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.