Osminoglar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 263–264-b. — ziyouz.com
Osminoglar (Octopoda), sakkizoyoqlilar — boş-oyoqli mol-lyuskalar turkumi. Uz. 1 sm dan 60 sm gaça, qöllari b-n birga 3—5 m gaça, vazni 50 kg va undan köproq. Gavdasi oval, xaltasimon, boşi tanasidan sal ajralib turadi. Oğzi atrofida sörğiçlar b-n qoplangan 8 ta qöli joylaşgan. 200 turi ma'lum. 11 oilaga bölinadi. Deyarli barça dengizlarda uçraydi. Urğoçisi bir neça ming tuxumini suv tubiga yoki uyasi tomiga osib köyadi, ba'zan qölida, argonavt çiğanoğida olib yuradi. Urğoçisi tuxumlarini qöriklaydi va tozalab turadi. Bu davrda ular heç narsa yemasdan juda ozib ketadi va köpinça halok böladi. Inkubatsiya davri bir neça sutkadan 1 yil-gaça, 2 turi tirik tuğadi. Suv tubida, suv qa'rida yoki planktonda yaşaydi. Zooplankton, baliklar, krablar, krevetkalar, mollyuskalar, ba'zan çuvalçanglar va ignaterililar b-n ozikla-nadi. Ayrim turlari doimo inida yaşaydi. Köpçilik O.ning öz joyini taniş xususiyati yaxşi rivojlangan; xilma-xil va murakkab şartli reflekslar hosil qiladi; qölga oson örganadi. Tajribalarda O. qisqiçbaqa solingan banka krpqoğini oçişni bilgan; ğovvos kölidan balikni bemalol olgan. O. göşti uçun sanoat miqyosida ovlanadi. Ayrim joylarda O. soni tez kamayib ketmokda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОСЬМИНОГЛАР (Octopoda), саккизоёқлилар — бош-оёқли мол-люскалар туркуми. Уз. 1 см дан 60 см гача, қўллари б-н бирга 3—5 м гача, вазни 50 кг ва ундан кўпроқ. Гавдаси овал, халтасимон, боши танасидан сал ажралиб туради. Оғзи атрофида сўрғичлар б-н қопланган 8 та қўли жойлашган. 200 тури маълум. 11 оилага бўлинади. Деярли барча денгизларда учрайди. Урғочиси бир неча минг тухумини сув тубига ёки уяси томига осиб кўяди, баъзан қўлида, аргонавт чиғаноғида олиб юради. Урғочиси тухумларини қўриклайди ва тозалаб туради. Бу даврда улар ҳеч нарса емасдан жуда озиб кетади ва кўпинча ҳалок бўлади. Инкубация даври бир неча суткадан 1 йил-гача, 2 тури тирик туғади. Сув тубида, сув қаърида ёки планктонда яшайди. Зоопланктон, баликлар, краблар, креветкалар, моллюскалар, баъзан чувалчанглар ва игнатерилилар б-н озикла-нади. Айрим турлари доимо инида яшайди. Кўпчилик О.нинг ўз жойини таниш хусусияти яхши ривожланган; хилма-хил ва мураккаб шартли рефлекслар ҳосил қилади; қўлга осон ўрганади. Тажрибаларда О. қисқичбақа солинган банка крпқоғини очишни билган; ғоввос кўлидан баликни бемалол олган. О. гўшти учун саноат миқёсида овланади. Айрим жойларда О. сони тез камайиб кетмокда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.