Osmiyli iridiy
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 252-b. — ziyouz.com
Osmiyli iridiy - tuğma elementlar sinfiga mansub minerallar guruhi. Osmiy va iridiyning tabiiy qattiq qorişmasi. Tarkibidagi komponentlar mikdoriga qarab har xil böladi. Qattiq qorişmalar geksagonal yoki kubik singoniyalarda kristallanadi, kristallar bir neça mkm dan 1 mm gaça tabletka yoki plastinka şaklida böladi. Metallsimon yaltiroq, magnit xossasi yöq. Tarkibida Ir köproq bölsa, rangi oq, Os köproq bölsa, qönğir-kulrang. Qattikligi 5— 7, ziçligi 17600—22400 kg/m3. O.i. magmatik yoki gidrotermal yöl b-n hosil böladi. Öta asosli toğ jinslarida tuğ-ma platina, xromşpinelidlar, mis sulfidlari, ba'zan kvars tomirlarida tuğma oltin b-n birga uçraydi. Tabiatda soçma holda juda kam mikdorda (100 mg/m3 gaça) böladi. O.i. minerallardan nevyanskit eng köp tarkal-gan, sisertskit kam; osmirid, tuğma osmiy — juda kamyob minerallar. Osmiy, iridiy va ruteniy olişda xom aşyo sifatida işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОСМИЙЛИ ИРИДИЙ - туғма элементлар синфига мансуб минераллар гуруҳи. Осмий ва иридийнинг табиий қаттиқ қоришмаси. Таркибидаги компонентлар микдорига қараб ҳар хил бўлади. Қаттиқ қоришмалар гексагонал ёки кубик сингонияларда кристалланади, кристаллар бир неча мкм дан 1 мм гача таблетка ёки пластинка шаклида бўлади. Металлсимон ялтироқ, магнит хоссаси йўқ. Таркибида Ir кўпроқ бўлса, ранги оқ, Os кўпроқ бўлса, қўнғир-кулранг. Қаттиклиги 5— 7, зичлиги 17600—22400 кг/м3. О.и. магматик ёки гидротермал йўл б-н ҳосил бўлади. Ўта асосли тоғ жинсларида туғ-ма платина, хромшпинелидлар, мис сульфидлари, баъзан кварц томирларида туғма олтин б-н бирга учрайди. Табиатда сочма ҳолда жуда кам микдорда (100 мг/м3 гача) бўлади. О.и. минераллардан невьянскит энг кўп таркал-ган, сисертскит кам; осмирид, туғма осмий — жуда камёб минераллар. Осмий, иридий ва рутений олишда хом ашё сифатида ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.