Osmotik bosim
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 255-b. — ziyouz.com
Osmotik bosim OSMOTIK BOSIM, diffuziya bosimi — suyuklikda erigan moddaning diffuziya harakati tufayli paydo böladigan bosimi. O. b. erituvçi b-n eritma orasiga qöyilgan yarim ötkazuvçi (özidan erituvçini ötkazib, erigan moddani ötkazmaydigan) parda va osmometr yordamida aniklanadi. O.b. eritmada erigan modsaning konsentratsiyasini öta kamaytiriş uçun erituvçining eritmaga sörilişini yuzaga keltirib çiqaradi.
O.b. bir xil bölgan eritmalar izotonik yoki izoosmotik eritmalar, agar bir eritmaning O. b.i boşkasinikiga nisbatan yuqori bölsa, gipertonik, past bölsa gipotonik eritma deyiladi.
O.b.ni ölçaş usullari va texnikasi haqidagi ta'limot osmometriya deb ataladi. Osmometriya, asosan, polimerlarning molekulyar massasini aniqlaydi. Hayvon, ösimlik hujayralari, mikroorganizmlar va biologik suyuqliklarning O.b.i ularning suyuq mu-hitida erigan moddalarning konsent-ratsiyasiga boğliq. O.b. turğunligi suv-tuz almaşinuvi b-n ta'minlanadi. Ösimliklardagi O.b. ularning ösiş şaroitiga boğliq.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОСМОТИК БОСИМ, диффузия босими — суюкликда эриган модданинг диффузия ҳаракати туфайли пайдо бўладиган босими. О. б. эритувчи б-н эритма орасига қўйилган ярим ўтказувчи (ўзидан эритувчини ўтказиб, эриган моддани ўтказмайдиган) парда ва осмометр ёрдамида аникланади. О.б. эритмада эриган модцанинг концентрациясини ўта камайтириш учун эритувчининг эритмага сўрилишини юзага келтириб чиқаради.
О.б. бир хил бўлган эритмалар изотоник ёки изоосмотик эритмалар, агар бир эритманинг О. б.и бошкасиникига нисбатан юқори бўлса, гипертоник, паст бўлса гипотоник эритма дейилади.
О.б.ни ўлчаш усуллари ва техникаси ҳақидаги таълимот осмометрия деб аталади. Осмометрия, асосан, полимерларнинг молекуляр массасини аниқлайди. Ҳайвон, ўсимлик ҳужайралари, микроорганизмлар ва биологик суюқликларнинг О.б.и уларнинг суюқ му-ҳитида эриган моддаларнинг концент-рациясига боғлиқ. О.б. турғунлиги сув-туз алмашинуви б-н таъминланади. Ўсимликлардаги О.б. уларнинг ўсиш щароитига боғлиқ.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.