Osteomiyelit
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 258–259-b. — ziyouz.com
Osteomiyelit (osteo... va yun. myeolos — mağiz, kömik) — kömikning yalliğlanişi. Bunda yalliğlaniş jarayoni heç qaçon kömik b-n çeklanmay, suyakning qattiq (kompakt) qismiga va pardasi (periost)ga tarqaladi (q. Periostit). O. köpinça, odam skeleti ğovak suyaklarining böğimga yaqin joyida uçraydi. Yiringlatuvçi mikroblar (stafilokokk, streptokokk) köpinça O.ga (nospetsifik O.) sabab böladi. Mikroblar suyak töqimasiga uzoqdagi yiring öçoğidan, mas, çipqondan, anginada yalliğlangan murtak bezlaridan, yangi tuğilgan bolalarda infeksiya tuşgan kindikdan qon oqimi b-n (gematogen yöl b-n) kelişi mumkin. O. sil, zaxm kasalliklari oqibatida xam paydo böladi (spetsifik O.).
O.ning ötkir va surunkali turlari bor. Ötkir gematogen O., odatda, 8—17 yoşda röy beradi. Köpinça badan sovqotgaç yoki lat yegaç, tösatdan boşlanadi. Bemor junjib, t-rasi 39—40° gaça kötariladi, pulsi tezlaşadi, köz oddi qoronğilaşadi, uxlay olmaydi, alahlaydi. Söngra yalliğlangan suyak oğriy-di, ustidagi teri şişib, qizaradi. Yiring yorib çiqqanda t-ra pasayadi, bemorning ahvoli yaxşilanadi. O. oqiba-tida yiringli artrit rivojlanişi, suyak sinişi, sepsis paydo bölişi mumkin. Qonda leykotsitlar köpayadi.
Surunkali O., köpinça, ötkir O.dan (yiring yorib çiqqandan keyin) rivojlanib, yiring çiqadigan teşik hosil böladi. Yiring bemalol çiqib turganda t-ra normal bölib, asosan, keçasi yoki ob-havo özgarganda, jismo-niy iş vaqtida oğriq seziladi. Yiring teşigi qisqa vaqt berkilib turganda isitma çiqadi, oğriq kuçayadi, yalliğlangan suyak ustidagi teri börta-di (O.ning zöriqişi). Söngra yiring teşigi yana oçilib qoladi. O.ni vraç davolaydi.
Q.: Periostit
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОСТЕОМИЕЛИТ (остео... ва юн. myeolos — мағиз, кўмик) — кўмикнинг яллиғланиши. Бунда яллиғланиш жараёни ҳеч қачон кўмик б-н чекланмай, суякнинг қаттиқ (компакт) қисмига ва пардаси (периост)га тарқалади (қ. Периостит). О. кўпинча, одам скелети ғовак суякларининг бўғимга яқин жойида учрайди. Йиринглатувчи микроблар (стафилококк, стрептококк) кўпинча О.га (носпецифик О.) сабаб бўлади. Микроблар суяк тўқимасига узоқдаги йиринг ўчоғидан, мас, чипқондан, ангинада яллиғланган муртак безларидан, янги туғилган болаларда инфекция тушган киндикдан қон оқими б-н (гематоген йўл б-н) келиши мумкин. О. сил, захм касалликлари оқибатида хам пайдо бўлади (специфик О.).
О.нинг ўткир ва сурункали турлари бор. Ўткир гематоген О., одатда, 8—17 ёшда рўй беради. Кўпинча бадан совқотгач ёки лат егач, тўсатдан бошланади. Бемор жунжиб, т-раси 39—40° гача кўтарилади, пульси тезлашади, кўз одди қоронғилашади, ухлай олмайди, алаҳлайди. Сўнгра яллиғланган суяк оғрий-ди, устидаги тери шишиб, қизаради. Йиринг ёриб чиққанда т-ра пасаяди, беморнинг аҳволи яхшиланади. О. оқиба-тида йирингли артрит ривожланиши, суяк синиши, сепсис пайдо бўлиши мумкин. Қонда лейкоцитлар кўпаяди.
Сурункали О., кўпинча, ўткир О.дан (йиринг ёриб чиққандан кейин) ривожланиб, йиринг чиқадиган тешик ҳосил бўлади. Йиринг бемалол чиқиб турганда т-ра нормал бўлиб, асосан, кечаси ёки об-ҳаво ўзгарганда, жисмо-ний иш вақтида оғриқ сезилади. Йиринг тешиги қисқа вақт беркилиб турганда иситма чиқади, оғриқ кучаяди, яллиғланган суяк устидаги тери бўрта-ди (О.нинг зўриқиши). Сўнгра йиринг тешиги яна очилиб қолади. О.ни врач даволайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.