Ot sporti

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 266–267-b. — ziyouz.com

Ot sporti — otda yuriş musobaqasi. Asosiy turlari: ot yörttiriş; konkur-ippik (tösiqlardan sakrab ötişning yuksak turi); uç kuraş (manejda yuriş), dalada sinaş (yödda yuriş, stipl-çeyz, kross) va tösiqlardan sakraş; poyga, otda ov qiliş, ot ustida maşq qiliş va b. Mil. av. 680 y.dan boşlab antik Olimpiada öyinlari dasturiga ot ara-valarda musobaqalar kiritilgan edi. Otda yurişning maxsus maktabi 16-a. boşida Italiya, Fransiya, Ispaniya, Avstriyada paydo böldi. Örta Osiyo, Zakavkazye, Şim. Kavkaz, şuningdek, kazaklar yaşaydigan joylar (Don, Kuban, Ural, Terek)da qad. zamonlardan milliy ot öyinlari rivojlangan. Özbe-kiston hududida O.s. taxm. 3 ming yillik tarixga ega. Uloq (köpkari), olomon-poyga, «ağdariş», «qiz quvdi» xalqning ommaviy milliy O.s. öyinlari hisoblanib kelgan.

Hoz. zamon O.s. 1900 y.dan Olimpiada öyinlaridan joy olgan. 1953 y.dan jahon va Yevropa çempionatlari ötkaziladi. O.s. Xalqaro federatsiyasi — FEI (1921 y. tuzilgan) 100 ga yaqin mamla-kat milliy federatsiyalarini birlaş-tiradi. Özbekiston O.s. federatsiyasi unga 1993 y.dan a'zo.

20-a.ning 30-y.lari boşida Özbekistonda DOSARM (Armiyaga kömaklaşuvçi köngilli jamiyat) taşkil qilingan edi. Unda armiyaning kavaleriya qismlari uçun otliqlar tayyorlanardi. 1953 y. DOSARM ot sporti klubi DOSAAF (Armiya, aviatsiya va flotga kömaklaşuvçi köngilli jamiyat) ot sporti klubiga aylantirildi. Şu yildan ötkazila boşlagan butunittifoq mu-sobaqalarida özbek sport ustalari mu-vaffaqiyatli qatnaşgan. Aleksandr Kiselyov, Jöra Alimov, Vladimir Arafyev, Roza Bagautdinovadan iborat jamoa a'zolari DOSAAF mamlakat kubo-gini qölga kiritdilar (1954). 1960 y.gaça O.s. faqat poytaxt Toşkentdagi yagona sport klubi bazasida rivojlangan bölsa, keyingi ön yil oraliğida res-publikada bir qança O.s. klublari va seksiyalari oçildi. Xalqaro toifadagi sport ustasi, Özbekistonda xizmat körsatgan murabbiy M. Ismoilov, şuningdek, V. Dvoryaninov, A. Abduqodirov, Yu. Kovşov, Iskandar va Ibrohim Yöddoşev, V. Petrov, S. Lisitsin, A. Tankovlar olimpiada öyinlari, jahon va Yevropa çempionatlarida, boşqa xalqaro musobaqalarda muvaffaqiyatli iştirok etdilar. 1990 y.gaça O.s. böyiça Özbekiston terma jamoasi bu musobaqalarda 50 dan ortiq medalni qölga kiritgan.

Özbekistonda respublika O.s. oliy mahorati maktabi, 3 ta olimpiya zaxiralari maktabi va 5 ta bolalar hamda ösmirlar sport maktablari faoliyat körsatadi (2003). Har yili O.s. böyiça respublika çempionati ötkaziladi. 1997 y.dan Özbekiston milliy terma jamoasi mustaqil ravişda xalqaro musobaqalarda qatnaşadi. Özbekistonliklar jahon kubogi musobaqalarida tösiqlardan sakraş böyiça 1-örinni egalladi (2003 y., Bişkek ş.), Ğayrat Nazarov «Kovum» laqabli otida jahon kubogini qölga kiritdi (1998, Olmaota), Sergey Şmelev, Iskandar Yöldoşev, Aleksandr Martinov, Anna Lisyak sovrinli örinlarni egalladilar.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ОТ СПОРТИ — отда юриш мусобақаси. Асосий турлари: от йўрттириш; конкур-иппик (тўсиқлардан сакраб ўтишнинг юксак тури); уч кураш (манежда юриш), далада синаш (йўдда юриш, стипл-чейз, кросс) ва тўсиқлардан сакраш; пойга, отда ов қилиш, от устида машқ қилиш ва б. Мил. ав. 680 й.дан бошлаб антик Олимпиада ўйинлари дастурига от ара-валарда мусобақалар киритилган эди. Отда юришнинг махсус мактаби 16-а. бошида Италия, Франция, Испания, Австрияда пайдо бўлди. Ўрта Осиё, Закавказье, Шим. Кавказ, шунингдек, казаклар яшайдиган жойлар (Дон, Кубань, Урал, Терек)да қад. замонлардан миллий от ўйинлари ривожланган. Ўзбе-кистон ҳудудида О.с. тахм. 3 минг йиллик тарихга эга. Улоқ (кўпкари), оломон-пойга, «ағдариш», «қиз қувди» халқнинг оммавий миллий О.с. ўйинлари ҳисобланиб келган.

Ҳоз. замон О.с. 1900 й.дан Олимпиада ўйинларидан жой олган. 1953 й.дан жаҳон ва Европа чемпионатлари ўтказилади. О.с. Халқаро федерацияси — FEI (1921 й. тузилган) 100 га яқин мамла-кат миллий федерацияларини бирлаш-тиради. Ўзбекистон О.с. федерацияси унга 1993 й.дан аъзо.

20-а.нинг 30-й.лари бошида Ўзбекистонда ДОСАРМ (Армияга кўмаклашувчи кўнгилли жамият) ташкил қилинган эди. Унда армиянинг кавалерия қисмлари учун отлиқлар тайёрланарди. 1953 й. ДОСАРМ от спорти клуби ДОСААФ (Армия, авиация ва флотга кўмаклашувчи кўнгилли жамият) от спорти клубига айлантирилди. Шу йилдан ўтказила бошлаган бутуниттифоқ му-собақаларида ўзбек спорт усталари му-ваффақиятли қатнашган. Александр Киселёв, Жўра Алимов, Владимир Арафьев, Роза Багаутдиновадан иборат жамоа аъзолари ДОСААФ мамлакат кубо-гини қўлга киритдилар (1954). 1960 й.гача О.с. фақат пойтахт Тошкентдаги ягона спорт клуби базасида ривожланган бўлса, кейинги ўн йил оралиғида рес-публикада бир қанча О.с. клублари ва секциялари очилди. Халқаро тоифадаги спорт устаси, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган мураббий М. Исмоилов, шунингдек, В. Дворянинов, А. Абдуқодиров, Ю. Ковшов, Искандар ва Иброҳим Йўддошев, В. Петров, С. Лисицин, А. Танковлар олимпиада ўйинлари, жаҳон ва Европа чемпионатларида, бошқа халқаро мусобақаларда муваффақиятли иштирок этдилар. 1990 й.гача О.с. бўйича Ўзбекистон терма жамоаси бу мусобақаларда 50 дан ортиқ медални қўлга киритган.

Ўзбекистонда республика О.с. олий маҳорати мактаби, 3 та олимпия захиралари мактаби ва 5 та болалар ҳамда ўсмирлар спорт мактаблари фаолият кўрсатади (2003). Ҳар йили О.с. бўйича республика чемпионати ўтказилади. 1997 й.дан Ўзбекистон миллий терма жамоаси мустақил равишда халқаро мусобақаларда қатнашади. Ўзбекистонликлар жаҳон кубоги мусобақаларида тўсиқлардан сакраш бўйича 1-ўринни эгаллади (2003 й., Бишкек ш.), Ғайрат Назаров «Ковум» лақабли отида жаҳон кубогини қўлга киритди (1998, Олмаота), Сергей Шмелев, Искандар Йўлдошев, Александр Мартинов, Анна Лисяк совринли ўринларни эгалладилар.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.