Ötin
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 205-b. — ziyouz.com
Ötin — yoqilği sifatida foydalaniş uçun möljallangan yoğoç (taxta, poya, şoxşabba va boşqalar). Har xil jinsli daraxt tanasi va şoxlarini arralab va yorib tayyorlanadi. Ö. sifatida eman (dub), qayin, qarağay, arça va boşqalar igna bargli daraxtlar, terak, toğterak, tol, tok poyalari, saksovul yoğoçi hamda örik, yonğoq va boşqalar mevali daraxtlar yoğoçi işlatiladi. Özbekistonda, ayniqsa, arça, yonğoq, örik yoğoçi, saksovul Ö. sifatida qadrlanadi. Ular tandir, öçoq, qörada non va somsa yopiş, turli-tuman ovqatlar, kabob va tandir kabob pişiriş uçun juda qimmatli yoqilği hisoblanadi. Ö.dan pista kömir ham tayyorlanadi. Ö. ning hajmi, asosan, sarjin bilan ölçanadi.
Yuqorida sanab ötilgan barça jinsdagi ötinbop yoğoçlarning (saksovuldan taşqari) kimyoviy tarkibi öxşaş bölib, taxm. 50 foizini uglerod taşkil qiladi. Şuning uçun mutlaqo quruq holatdagi yoğoçlarning yoniş issiqligi deyarli bir xil: 1 kg Ö. yonganda ajraladigan issiqlik miqdori 18800 kJ (4500 kkal)ni taşkil qiladi (har qaysi jinsdagi daraxt yoğoçi uçun bundan 3—5% farq qilişi mumkin). Hozir yoqilği sifatida gaz, neft, torf, kömir, elektr energiyasi köproq işlatilgani tufayli Ö.ning yoqilği sifatidagi ahamiyati kamaygan, lekin özbek milliy pazandaçiligida Ö.ning qadri hali ham yuqori.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎТИН — ёқилғи сифатида фойдаланиш учун мўлжалланган ёғоч (тахта, поя, шохшабба ва бошқалар). Ҳар хил жинсли дарахт танаси ва шохларини арралаб ва ёриб тайёрланади. Ў. сифатида эман (дуб), қайин, қарағай, арча ва бошқалар игна баргли дарахтлар, терак, тоғтерак, тол, ток поялари, саксовул ёғочи ҳамда ўрик, ёнғоқ ва бошқалар мевали дарахтлар ёғочи ишлатилади. Ўзбекистонда, айниқса, арча, ёнғоқ, ўрик ёғочи, саксовул Ў. сифатида қадрланади. Улар тандир, ўчоқ, қўрада нон ва сомса ёпиш, турли-туман овқатлар, кабоб ва тандир кабоб пишириш учун жуда қимматли ёқилғи ҳисобланади. Ў.дан писта кўмир ҳам тайёрланади. Ў. нинг ҳажми, асосан, саржин билан ўлчанади.
Юқорида санаб ўтилган барча жинсдаги ўтинбоп ёғочларнинг (саксовулдан ташқари) кимёвий таркиби ўхшаш бўлиб, тахм. 50 фоизини углерод ташкил қилади. Шунинг учун мутлақо қуруқ ҳолатдаги ёғочларнинг ёниш иссиқлиги деярли бир хил: 1 кг Ў. ёнганда ажраладиган иссиқлик миқдори 18800 кЖ (4500 ккал)ни ташкил қилади (ҳар қайси жинсдаги дарахт ёғочи учун бундан 3—5% фарқ қилиши мумкин). Ҳозир ёқилғи сифатида газ, нефть, торф, кўмир, электр энергияси кўпроқ ишлатилгани туфайли Ў.нинг ёқилғи сифатидаги аҳамияти камайган, лекин ўзбек миллий пазандачилигида Ў.нинг қадри ҳали ҳам юқори.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.