Otiş sporti
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 276-b. — ziyouz.com
Otiş sporti — sport turi, öq otiş quroli va pnevmatik qurol (öiiq stvolli va silliq stvolli qurollar), şuningdek, kamondan otiş. Sport atamaşunosligida, odatda, öq otiş O.s. deb ataladi. O.s.da harakatlanmaydigan va harakatlanib turadigan nişonlarga qarab miltiq, pistolet yoki revolver (töpponça)dan öq uziladi. Hoz. zamon musobaqalari diametri 162,4 mm li nişonlarga 50 m masofadan 5 soat 15 min. davomida miltikdan (yotgan holda, tik turib va tizzalab) 3 x40 ta öq uziş; 50 m masofadan 2 soat davomida öşa nişonga miltikdan 60 ta öq uziş (yotgan holda); 1320x70 mm kattalikdagi harakatlanib turadigan nişon — «çopib ketayotgan tönğiz»ga 2 kun mo-baynida 30+30 ta öq uziş (tik turib, miltiqni kötara solib darhol); özi öklanadigan pistoletdan 1600 x450 mm kattalikdagi 5 ta figurali nişonga 25 m masofadan 2 kun mobaynida 2x30 ta öq uziş (tik turib); bir zaryadli pistoletdan 500 mm diametrli nişonga 50 m masofadan 2 soat 30 min. davomida 60 ta öq uziş (tik turib) maşklarini öz içiga oladi. Öq otiş böyiça birinçi musobaqalar 1824 y. Şveysariyada ötkazilgan. Jahon çempionatlari 1897 y.dan (1954 y.dan —4 y.da 1 marta) ötka-ziladi. 1921 y. Xalqaro O.s. uyuşmasi (UIT)ga asos solingan. O.s. barça Olimpiada öyinlari (1904, 1928 y.dan taş-kari) dasturiga kiradi.
Özbekistonda O.s. keng tarqalgan sport turlaridan biri hisoblanadi. 20-a.ning 20-y.laridan ommalaşa boşladi. Qulay iqlim şaroiti tufayli butun yil davomida qurollarning barça turidan merganlar tayyorlab kelingan. Otiş tirlari va poligonlari respublikaning barça viloyatlarida bor. 1960—80 y.larda O.s. respublikada, ayniqsa, kjsalişga erişdi. Bu davrda Özbekiston vakillari Yevropa va jahon çempionatlarida 100 dan ortiq medalni, şuningdek, Olimpiada öyinlarining 2 ta kumuş medalini qölga kiritdi.
Özbekiston O.s. federatsiyasi 1992 y. tuzildi va Xalkaro otiş sporti uyuşmasiga qabul qilindi. 1995 y.dan Osiyo otiş sporti konfederatsiyasiga a'zo böldi. Jahon çempionlari A. Oripov, Ye. Kondratyev, S. Lazareva stendga otiş böyiça, A. Kodnikov, A. Romanov öq otiş böyiça va Olimpiada öyinlarining sovrindorlari A. Asraboyev va R. Yambulatov respublikadagina emas, xal-qaro miqyosda tanildilar. Mustaqillik yillarida D. Muxtorov, Ş. Ahmedov, E. Osmonov, N. Repiçev, Yu. Şaxova, N. Dolbikina, A. Aksenova Osiyo öyinlari, qit'a çempionlari, jahon ku-bogi musobaqalarining ğoliblari va sovrindorlari böldilar.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОТИШ СПОРТИ — спорт тури, ўқ отиш қуроли ва пневматик қурол (ўииқ стволли ва силлиқ стволли қуроллар), шунингдек, камондан отиш. Спорт атамашунослигида, одатда, ўқ отиш О.с. деб аталади. О.с.да ҳаракатланмайдиган ва ҳаракатланиб турадиган нишонларга қараб милтиқ, пистолет ёки револьвер (тўппонча)дан ўқ узилади. Ҳоз. замон мусобақалари диаметри 162,4 мм ли нишонларга 50 м масофадан 5 соат 15 мин. давомида милтикдан (ётган ҳолда, тик туриб ва тиззалаб) 3 х40 та ўқ узиш; 50 м масофадан 2 соат давомида ўша нишонга милтикдан 60 та ўқ узиш (ётган ҳолда); 1320x70 мм катталикдаги ҳаракатланиб турадиган нишон — «чопиб кетаётган тўнғиз»га 2 кун мо-байнида 30+30 та ўқ узиш (тик туриб, милтиқни кўтара солиб дарҳол); ўзи ўкланадиган пистолетдан 1600 х450 мм катталикдаги 5 та фигурали нишонга 25 м масофадан 2 кун мобайнида 2x30 та ўқ узиш (тик туриб); бир зарядли пистолетдан 500 мм диаметрли нишонга 50 м масофадан 2 соат 30 мин. давомида 60 та ўқ узиш (тик туриб) машкларини ўз ичига олади. Ўқ отиш бўйича биринчи мусобақалар 1824 й. Швейцарияда ўтказилган. Жаҳон чемпионатлари 1897 й.дан (1954 й.дан —4 й.да 1 марта) ўтка-зилади. 1921 й. Халқаро О.с. уюшмаси (УИТ)га асос солинган. О.с. барча Олимпиада ўйинлари (1904, 1928 й.дан таш-кари) дастурига киради.
Ўзбекистонда О.с. кенг тарқалган спорт турларидан бири ҳисобланади. 20-а.нинг 20-й.ларидан оммалаша бошлади. Қулай иқлим шароити туфайли бутун йил давомида қуролларнинг барча туридан мерганлар тайёрлаб келинган. Отиш тирлари ва полигонлари республиканинг барча вилоятларида бор. 1960—80 й.ларда О.с. республикада, айниқса, кжсалишга эришди. Бу даврда Ўзбекистон вакиллари Европа ва жаҳон чемпионатларида 100 дан ортиқ медални, шунингдек, Олимпиада ўйинларининг 2 та кумуш медалини қўлга киритди.
Ўзбекистон О.с. федерацияси 1992 й. тузилди ва Халкаро отиш спорти уюшмасига қабул қилинди. 1995 й.дан Осиё отиш спорти конфедерациясига аъзо бўлди. Жаҳон чемпионлари А. Орипов, Е. Кондратьев, С. Лазарева стендга отиш бўйича, А. Кодников, А. Романов ўқ отиш бўйича ва Олимпиада ўйинларининг совриндорлари А. Асрабоев ва Р. Ямбулатов республикадагина эмас, хал-қаро миқёсда танилдилар. Мустақиллик йилларида Д. Мухторов, Ш. Аҳмедов, Э. Осмонов, Н. Репичев, Ю. Шахова, Н. Долбикина, А. Аксенова Осиё ўйинлари, қитъа чемпионлари, жаҳон ку-боги мусобақаларининг ғолиблари ва совриндорлари бўлдилар.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.