Ötkir Hoşimov
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 210–211-b. — ziyouz.com
Hoşimov Ötkir (1941.5.8, Toşkent) — Özbekiston xalq yozuvçisi (1991). ToşDU ningfilol. f-ti jurnalistika bölimini tugatgan (1964). «Qizil Özbekiston» (1959—62), «Toşkent haqiqati» (1963 — 66), «Toşkent oqşomi» (1966—82) gaz.larida adabiy xodim, bölim mudi-ri. Ğafur Ğulom nomidagi Adabiyot va san'at naşriyotida boş muharrir (1982-85). «Şarq yulduzi» (1985-95), «Teatr» (2005 y.dan) jur. larida boş muharrir.
Ilk kitobi — «Pölat çavandoz» (1962, oçerklar töplami). Birinçi yirik nasriy asari — «Çöl havosi» (1963). «Odamlar nima derkin» (1965), «Şamol esaveradi» (1966), «Qalbingga quloq sol» (1973) qissalari e'lon qilingan. «Bahor qaytmaydi» (1970), «Dunyoning işlari» (1982) qissalari yozuvçiga şuhrat keltirgan. «Bahor qaytmaydi» qissasida iste'dodli bir yigitning şuhrat ilinjida xazon bölgan umri, ruhiy-ma'naviy inqi-rozi san'atkorona ifodalangan. Hazin va nurli tuyğular bilan yöğrilgan avtobiografik xarakterdagi «Dunyoning işlari» asarida muallif öz onasi timsolida özbek onalariga xos ulkan mehr-muruvvatni tarannum etgan. Yozuvçining «Mu-habbat», «Dehqonning bir kuni», «Uruşning sönggi qurboni», «Özbek işi» kabi novellalari özbek hikoyaçiligida muhim hodisa böldi. Ilk romani «Nur borki, soya bor» (1976) da H. öziga zamondoştengdoş jur-nalist Şerzodning keçinmalari orqali hayajonli ma'naviy-axloqiy masalalar bilan birga ötkir ijtimoiy muammolarni kötargan. «Ikki eşik orasi» (1986), «Tuşda keçgan umrlar» (1994) romanlarida H. zamondoş-asrdoş odamlar taqsirini 20-a.ning eng keskin fojiaviy hodisalari — 2-jahon uruşi hamda mustabid tuzumning jinoyatkorona siyo-sati oqibatlari bilan boğliq holda tahlil va talqin etiş yölidan borgan. «Ikki eşik orasi»dagi deyarli barça personajlar uruş davrida uruş jafosini çekkan odamlardir. Asar per-sonajlari timsolida özbek xalqi tabiatiga, millat mentalitetiga xos bağrikenglik, bardoş va matonat kabi fazilatlar oçib berilgan. «Tuşda keçgan umrlar» romanidagi Rustamning fojiaviy qismati orqali H. afğon uruşining ma'nosiz mohiyatini teran va ta'sirçan ifoda etgan. Butun umri davomida totalitar rejim siyo-satining qalqoni va qiliçi sifatida iş körgan, neça minglab halol odamlar dilini jarohatlagan, yostiğini quritgan Komissar ham öziga xos fojiaviy obraz. Bu kimsaning fojiasi şundaki, u özi olib borgan qora işlarni haq deb bilgan.
H.ning bir qança asarlari ekranlaştirilgan. «Xazon bölgan bahor», «Inson sadoqati» (1975), «Vijdon dorisi», «Töylar muborak» (1979), «Qatağon» kabi drama, komediya, bir qator kinossenariylar muallifi. «Daftar hoşiyasidagi bitiklar» (2001) kitobi ijtimoiy-ma'naviy hayotda muayyan iz qoldirgan. Asarlari jahonning köplab tillariga tarjima qilingan.
1-, 2-çaqiriq Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputati. Oliy Majlis Matbuot va axborot qömitasi raisi (1995—2004). Hamza nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti lau-reati (1986). «Mehnat şuhrati» (1996), «Buyuk xizmatlari uçun» (2001) ordenlari bilan mukofotlangan.
As: Saylanma [2 j.li], T., 1993.
Ad.: Şarafiddinov O., Ötkir Hoşimov [«XX asr özbek adabiyoti tarixi» kitobi-da], T., 1999; Normatov U., Ruhiyat manzillari, T., 2001; Rasulov A., Ardoqli adib, T., 2001.
Umarali Normatov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲОШИМОВ Ўткир (1941.5.8, Тошкент) — Ўзбекистон халқ ёзувчиси (1991). ТошДУ нингфилол. ф-ти журналистика бўлимини тугатган (1964). «Қизил Ўзбекистон» (1959—62), «Тошкент ҳақиқати» (1963 — 66), «Тошкент оқшоми» (1966—82) газ.ларида адабий ходим, бўлим муди-ри. Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриётида бош муҳаррир (1982-85). «Шарқ юлдузи» (1985-95), «Театр» (2005 й.дан) жур. ларида бош муҳаррир.
Илк китоби — «Пўлат чавандоз» (1962, очерклар тўплами). Биринчи йирик насрий асари — «Чўл ҳавоси» (1963). «Одамлар нима деркин» (1965), «Шамол эсаверади» (1966), «Қалбингга қулоқ сол» (1973) қиссалари эълон қилинган. «Баҳор қайтмайди» (1970), «Дунёнинг ишлари» (1982) қиссалари ёзувчига шуҳрат келтирган. «Баҳор қайтмайди» қиссасида истеъдодли бир йигитнинг шуҳрат илинжида хазон бўлган умри, руҳий-маънавий инқи-рози санъаткорона ифодаланган. Ҳазин ва нурли туйғулар билан йўғрилган автобиографик характердаги «Дунёнинг ишлари» асарида муаллиф ўз онаси тимсолида ўзбек оналарига хос улкан меҳр-мурувватни тараннум этган. Ёзувчининг «Му-ҳаббат», «Деҳқоннинг бир куни», «Урушнинг сўнгги қурбони», «Ўзбек иши» каби новеллалари ўзбек ҳикоячилигида муҳим ҳодиса бўлди. Илк романи «Нур борки, соя бор» (1976) да Ҳ. ўзига замондоштенгдош жур-налист Шерзоднинг кечинмалари орқали ҳаяжонли маънавий-ахлоқий масалалар билан бирга ўткир ижтимоий муаммоларни кўтарган. «Икки эшик ораси» (1986), «Тушда кечган умрлар» (1994) романларида Ҳ. замондош-асрдош одамлар тақцирини 20-а.нинг энг кескин фожиавий ҳодисалари — 2-жаҳон уруши ҳамда мустабид тузумнинг жинояткорона сиё-сати оқибатлари билан боғлиқ ҳолда таҳлил ва талқин этиш йўлидан борган. «Икки эшик ораси»даги деярли барча персонажлар уруш даврида уруш жафосини чеккан одамлардир. Асар пер-сонажлари тимсолида ўзбек халқи табиатига, миллат менталитетига хос бағрикенглик, бардош ва матонат каби фазилатлар очиб берилган. «Тушда кечган умрлар» романидаги Рустамнинг фожиавий қисмати орқали Ҳ. афғон урушининг маъносиз моҳиятини теран ва таъсирчан ифода этган. Бутун умри давомида тоталитар режим сиё-сатининг қалқони ва қиличи сифатида иш кўрган, неча минглаб ҳалол одамлар дилини жароҳатлаган, ёстиғини қуритган Комиссар ҳам ўзига хос фожиавий образ. Бу кимсанинг фожиаси шундаки, у ўзи олиб борган қора ишларни ҳақ деб билган.
Ҳ.нинг бир қанча асарлари экранлаштирилган. «Хазон бўлган баҳор», «Инсон садоқати» (1975), «Виждон дориси», «Тўйлар муборак» (1979), «Қатағон» каби драма, комедия, бир қатор киносценарийлар муаллифи. «Дафтар ҳошиясидаги битиклар» (2001) китоби ижтимоий-маънавий ҳаётда муайян из қолдирган. Асарлари жаҳоннинг кўплаб тилларига таржима қилинган.
1-, 2-чақириқ Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси депутати. Олий Мажлис Матбуот ва ахборот қўмитаси раиси (1995—2004). Ҳамза номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лау-реати (1986). «Меҳнат шуҳрати» (1996), «Буюк хизматлари учун» (2001) орденлари билан мукофотланган.
Ас: Сайланма [2 ж.ли], Т., 1993.
Ад.: Шарафиддинов О., Ўткир Ҳошимов [«XX аср ўзбек адабиёти тарихи» китоби-да], Т., 1999; Норматов У., Руҳият манзиллари, Т., 2001; Расулов А., Ардоқли адиб, Т., 2001.
Умарали Норматов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.