Ötloq

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 209-b. — ziyouz.com

Ötloq ÖTLOQ, ötzor — turli öt, köp yillik, tabiiy ösimlik aralaşmalari, asosan, mezofil ötlar ösadigan maydonlar. Ö.lardan piçanzor va yaylovlar sifatida foydalaniladi. Ö.lar nam yerlarda, ötlar ösişi uçun qulay va boşqalar ösimlik turlari (daraxt va butalar) uçun noqulay bölgan şaroitda vujudga keladi. Ölarni inson faoliyati natijasida, mas, çöllarni özlaştirib (suğorib) ham barpo etiş mumkin. Ular kelib çiqişi, yoşi, fitotseno . zi, ösimliklarning ösiş şaroiti, hosili böyiça turliça böladi. Maysazor va çim hosil böliş barça Ö.larga xos. Materik, qayir hamda toğ Ö.lari farqlanadi. Materik Ö.lar tekisliklarda joylaşgan bölib, suvsiz (tekislik va qiyaliklarda faqat yoğin suvlari hisobiga ösadigan) hamda yer osti suvi yuza bölgan pastlik Ö.larga ajraladi. Qayir Ö.lar tundradan çölgaça; örmon va örmonçöl zonalarida tarqalgan. Materik Ö.larga nisbatan turlituman va serhosil. T o ğ Ö.lari nam va issiq iqlimli toğli r-nlarda hamda örmon mintaqasida (subalp va alp Ö.lari) tarqalgan. Subalp Ö. laridan serhosil piçanzor va yaylov sifatida foydalaniladi.

Ö.larning jahondagi umumiy mayd. taxm. 150—200 mln.ga. Ö.li katta maydonlar Şim. yarim şarning mö'tadil mintaqasi (asosan, Rossiya va Ğarbiy Yevropa mamlakatlari)da, şuningdek, Yangi Zelandiyada joylaşgan. Ö.lardan tobora köproq foydalanilmoqda: ekma Ö.lar maydoni kengaytirilmoqda (öğitlar solinib, suğurilmoqda), bir örimli Ö.lar ikki va köp örimli Ö.larga va madaniy yayyaovlarga aylantirilmoqda.

Halima Otaboyeva.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЎТЛОҚ, ўтзор — турли ўт, кўп йиллик, табиий ўсимлик аралашмалари, асосан, мезофил ўтлар ўсадиган майдонлар. Ў.лардан пичанзор ва яйловлар сифатида фойдаланилади. Ў.лар нам ерларда, ўтлар ўсиши учун қулай ва бошқалар ўсимлик турлари (дарахт ва буталар) учун ноқулай бўлган шароитда вужудга келади. Ўларни инсон фаолияти натижасида, мас, чўлларни ўзлаштириб (суғориб) ҳам барпо этиш мумкин. Улар келиб чиқиши, ёши, фитоцено . зи, ўсимликларнинг ўсиш шароити, ҳосили бўйича турлича бўлади. Майсазор ва чим ҳосил бўлиш барча Ў.ларга хос. Материк, қайир ҳамда тоғ Ў.лари фарқланади. Материк Ў.лар текисликларда жойлашган бўлиб, сувсиз (текислик ва қияликларда фақат ёғин сувлари ҳисобига ўсадиган) ҳамда ер ости суви юза бўлган пастлик Ў.ларга ажралади. Қайир Ў.лар тундрадан чўлгача; ўрмон ва ўрмончўл зоналарида тарқалган. Материк Ў.ларга нисбатан турлитуман ва серҳосил. Т о ғ Ў.лари нам ва иссиқ иқлимли тоғли р-нларда ҳамда ўрмон минтақасида (субальп ва альп Ў.лари) тарқалган. Субальп Ў. ларидан серҳосил пичанзор ва яйлов сифатида фойдаланилади.

Ў.ларнинг жаҳондаги умумий майд. тахм. 150—200 млн.га. Ў.ли катта майдонлар Шим. ярим шарнинг мўътадил минтақаси (асосан, Россия ва Ғарбий Европа мамлакатлари)да, шунингдек, Янги Зеландияда жойлашган. Ў.лардан тобора кўпроқ фойдаланилмоқда: экма Ў.лар майдони кенгайтирилмоқда (ўғитлар солиниб, суғурилмоқда), бир ўримли Ў.лар икки ва кўп ўримли Ў.ларга ва маданий яйяовларга айлантирилмоқда.

Ҳалима Отабоева.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.