Ötloqşunoslik
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 210–211-b. — ziyouz.com
Ötloqşunoslik — ötloq va yay lovlar haqidagi ta'limot; geobotanika (biogeotsenologiya)ning bir bölimi; ötloqçilikning ilmiy asosi. Ötloq xillarini va ularning joylaşiş qonuniyatlarini aniqlaş hamda tavsiflaş; ötloq biogenotsenozlarining tarkibi va dinamikasini aniqlaş, ötloq ösimliklarining biologik, ekologik hamda xöjalik xususiyatlarini örganiş; yaylov va piçanzorlardan yemxaşak sifatida foydalaniş, mavjud zararli va zaharli ösimliklarni, tabiiy ötloq turlarini örganiş, ötloqlarda pasportlaştiriş va inventarizatsiya işlarini taşkil qiliş, yaylov turlarini tahlil qiliş va boşqalar bilan şuğullanadi. Ö.ning asosiy vazifasi ötösimliklardan eng köp miqdorda yaylov öti, piçan va ozuqa turlarini oliş, yemxaşak yetiştirişning tarkibiy qismi tarzida tabiiy piçanzorlar va yaylovlarni yaxşilaş, madaniy piçanzor va yaylovlar barpo etiş, ulardan oqilona foydalaniş böyiça çoratadbirlarni ham qamraydi.
Ö. tarixi juda köhna. Uzoq asrlar davomida çorva mollari yil böyi ötloq (yaylov)larda boqilgan (qiş oylarida mollar qor ostida qolgan ötlar poyasi va bargi bilan oziqlangan). 20-asr boşlaridan ayrim mamlakatlarda mollar yozda ötzor yaylovlarda boqilib, qiş davri uçun ötloqlardan piçan tayyorlaşga ötildi. Ötloqlarni quritiş, suvli qiliş, yangi öt turlari va navlarini ekiş tadbirlari amalga oşirildi. 1 ga piçanzor va yaylovlar mahsuldorligi 4—6 ming ozuqa birligiga yetkazildi (suğorilganda 10 ming dan ortiq). Özbekistonda Ö. muammolari böyiça ilmiy işlar Özbekiston çorvaçilik; paxtaçilik; ğöza seleksiyasi va uruğçiligi; qorakölçilik va çöl ekologiyasi ilmiy tekşiriş institutlarida; Özbekiston FA Botanika inti, şuningdek, tajriba st-yalari, tarmoq oliy öquv yurtlari kafedralarida olib boriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎТЛОҚШУНОСЛИК — ўтлоқ ва яй ловлар ҳақидаги таълимот; геоботаника (биогеоценология)нинг бир бўлими; ўтлоқчиликнинг илмий асоси. Ўтлоқ хилларини ва уларнинг жойлашиш қонуниятларини аниқлаш ҳамда тавсифлаш; ўтлоқ биогеноценозларининг таркиби ва динамикасини аниқлаш, ўтлоқ ўсимликларининг биологик, экологик ҳамда хўжалик хусусиятларини ўрганиш; яйлов ва пичанзорлардан емхашак сифатида фойдаланиш, мавжуд зарарли ва заҳарли ўсимликларни, табиий ўтлоқ турларини ўрганиш, ўтлоқларда паспортлаштириш ва инвентаризация ишларини ташкил қилиш, яйлов турларини таҳлил қилиш ва бошқалар билан шуғулланади. Ў.нинг асосий вазифаси ўтўсимликлардан энг кўп миқдорда яйлов ўти, пичан ва озуқа турларини олиш, емхашак етиштиришнинг таркибий қисми тарзида табиий пичанзорлар ва яйловларни яхшилаш, маданий пичанзор ва яйловлар барпо этиш, улардан оқилона фойдаланиш бўйича чоратадбирларни ҳам қамрайди.
Ў. тарихи жуда кўҳна. Узоқ асрлар давомида чорва моллари йил бўйи ўтлоқ (яйлов)ларда боқилган (қиш ойларида моллар қор остида қолган ўтлар пояси ва барги билан озиқланган). 20-аср бошларидан айрим мамлакатларда моллар ёзда ўтзор яйловларда боқилиб, қиш даври учун ўтлоқлардан пичан тайёрлашга ўтилди. Ўтлоқларни қуритиш, сувли қилиш, янги ўт турлари ва навларини экиш тадбирлари амалга оширилди. 1 га пичанзор ва яйловлар маҳсулдорлиги 4—6 минг озуқа бирлигига етказилди (суғорилганда 10 минг дан ортиқ). Ўзбекистонда Ў. муаммолари бўйича илмий ишлар Ўзбекистон чорвачилик; пахтачилик; ғўза селекцияси ва уруғчилиги; қоракўлчилик ва чўл экологияси илмий текшириш институтларида; Ўзбекистон ФА Ботаника инти, шунингдек, тажриба ст-ялари, тармоқ олий ўқув юртлари кафедраларида олиб борилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.