Otolitlar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 278-b. — ziyouz.com
Otolitlar (oto... va yun. lithos — toş), statolitlar — bir qança umurtqasizlar va barça umurtqali hayvonlar muvozanat organlarida joylaşgan qattiq hosilalar. Hayvonlarda O.ning kelib çiqişi, ölçami va tuzilişi turliça. Odatda, O. hujayralar işlab çiqaradigan mineral moddalar (köpinça kalsiy karbonat) va organik moddalardan iborat; ba'zan taşqi muhitdan olinadi (mas, daryo qisqiçbaqalarida qum zarralari O. vazifasini bajaradi). O. mayda donaçalar yoki yirik hosilalar şaklida bölişi mumkin. Umurtqasizlarda O. statotsistlar, umurtqalilarda vestibulyar apparat içida joylaşgan. Gavda holati özgarganida yoki tezlaniş ta'sirida O. örnining özgarişi tukli retseptor hujayralarning mexanik qözğalişiga va miyaga yönaluvçi elektr signallarining paydo bölişiga olib keladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОТОЛИТЛАР (ото... ва юн. lithos — тош), статолитлар — бир қанча умуртқасизлар ва барча умуртқали ҳайвонлар мувозанат органларида жойлашган қаттиқ ҳосилалар. Ҳайвонларда О.нинг келиб чиқиши, ўлчами ва тузилиши турлича. Одатда, О. ҳужайралар ишлаб чиқарадиган минерал моддалар (кўпинча кальций карбонат) ва органик моддалардан иборат; баъзан ташқи муҳитдан олинади (мас, дарё қисқичбақаларида қум зарралари О. вазифасини бажаради). О. майда доначалар ёки йирик ҳосилалар шаклида бўлиши мумкин. Умуртқасизларда О. статоцистлар, умуртқалиларда вестибуляр аппарат ичида жойлашган. Гавда ҳолати ўзгарганида ёки тезланиш таъсирида О. ўрнининг ўзгариши тукли рецептор ҳужайраларнинг механик қўзғалишига ва мияга йўналувчи электр сигналларининг пайдо бўлишига олиб келади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.