Ötov
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 211-b. — ziyouz.com
Ötov — köçma uy, turar joy; köçmançi, yarim köçmançi xalqlarning asosiy turar joyi. Yengil xom aşyo (asosan, yoğoç)lardan konussimon şaklda yasaladi: aylana şakldagi panjara devor va tepa qismdan iborat bölib, ustidan kigiz bilan yopiladi; şuning uçun «uy», «kigiz uy» deb ataladi. Ö.ning örtasida öçoq joylaşadi, içi öziga xos tarzda qismlar (ayollar qismi, erkaklar qismi va boşqalar)ga bölinadi. Tuzilişi jihatidan bir xil bölgan Ö. taşqi körinişi (bezaklari), pastbalandligi, kattakiçikligi bilan farqlanadi. «Ö.» sözi, köpinça yangi oq kigiz bilan qoplangan, kelinçaklarga atab qurilgan uylarga nisbatan işlatilgan; yangi kigiz ustidan oq mato qoplangan, oq arqonlar bilan tortib bezatilgan. Bundan haşamatli Ö. «oq uy» deb ataladi. Oddiy Ö.lar, köpinça xöjaliklar ehtiyoji uçun tiklangan Ö.lar «qora uy» deyiladi. Tarixiy yozma manbalarda Ö. Örta Osiyo va Janubiy Sibirda yaşagan xalqlarda qadimdan mavjudligi, hatto örta asrlarda tört ğildirakli katta aravalarga Ö. tikib foydalanilgani qayd etilgan. Ö. 20-asr boşlarigaça Markaziy Osiyo va Örta Osiyo, Janubiy Sibir, şuningdek, möğullar va boşqalar bir qança xalqlarda mavjud bölgan. Xalqlarning ötroqlaşişi natijasida Ö. öz ahamiyatini qisman yöqotgan; qulay boşpana sifatida asosan çöponlar undan foydalanadi. Solnomalarda «oq uy»larning har xil turlari (sarparda, sarqal'a va boşqalar) bölganligi qayd etilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎТОВ — кўчма уй, турар жой; кўчманчи, ярим кўчманчи халқларнинг асосий турар жойи. Енгил хом ашё (асосан, ёғоч)лардан конуссимон шаклда ясалади: айлана шаклдаги панжара девор ва тепа қисмдан иборат бўлиб, устидан кигиз билан ёпилади; шунинг учун «уй», «кигиз уй» деб аталади. Ў.нинг ўртасида ўчоқ жойлашади, ичи ўзига хос тарзда қисмлар (аёллар қисми, эркаклар қисми ва бошқалар)га бўлинади. Тузилиши жиҳатидан бир хил бўлган Ў. ташқи кўриниши (безаклари), пастбаландлиги, каттакичиклиги билан фарқланади. «Ў.» сўзи, кўпинча янги оқ кигиз билан қопланган, келинчакларга атаб қурилган уйларга нисбатан ишлатилган; янги кигиз устидан оқ мато қопланган, оқ арқонлар билан тортиб безатилган. Бундан ҳашаматли Ў. «оқ уй» деб аталади. Оддий Ў.лар, кўпинча хўжаликлар эҳтиёжи учун тикланган Ў.лар «қора уй» дейилади. Тарихий ёзма манбаларда Ў. Ўрта Осиё ва Жанубий Сибирда яшаган халқларда қадимдан мавжудлиги, ҳатто ўрта асрларда тўрт ғилдиракли катта араваларга Ў. тикиб фойдаланилгани қайд этилган. Ў. 20-аср бошларигача Марказий Осиё ва Ўрта Осиё, Жанубий Сибирь, шунингдек, мўғуллар ва бошқалар бир қанча халқларда мавжуд бўлган. Халқларнинг ўтроқлашиши натижасида Ў. ўз аҳамиятини қисман йўқотган; қулай бошпана сифатида асосан чўпонлар ундан фойдаланади. Солномаларда «оқ уй»ларнинг ҳар хил турлари (сарпарда, сарқалъа ва бошқалар) бўлганлиги қайд этилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.