Öttiz yillik uruş
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 215–216-b. — ziyouz.com
Öttiz yillik uruş (1618- 48) — gabsburglar bloki (Papalik va Reç Pospolita tomonidan qöllabquvvatlangan Ispaniya va Avstriya gabsburglari, Germaniyaning katolik knyazlari) bilan gabsburglarga qarşi koalitsiya (Angliya, Gollandiya va Rossiya quvvatlab turgan german protestant knyazlari, Fransiya, Şvetsiya, Daniya) örtasidagi uruş. Gabsburglar bloki katolitsizm tarafida, gabsburglarga qarşi koalitsiya esa (ayniqsa, uruşning boşlaniş paytida) protestantizm bayroği ostida harakat qilgan. Bu uruş bir neça davrlarga bölingan: Çexiya davri (1618—23) — gabsburglarga qarşi Çexiya qözğoloni (1618—20) va çexlarning Belaya Gora yaqinida mağlubiyatga uçraşi (1620);Daniya davri (1625— 29) da gabsburglar bloki qöşinlari (qömondonlari A. Vallenşteyn, I. Tilli) Daniyani yengib, Germaniya hududidan daniyaliklarni quvib çiqargan; Ş v ye siya davri (1630—35) da şved armiyasi (qömondoni Gustav II Adolf) Germaniyaga bosib kirib, Breytenfeld (1631), Lyutsen (1632) yonida ğalaba qilgan, ammo Nyordlingan (1634) yaqinida mağlubiyatga uçragan; FransiyaŞvetsiya davri (1635—48)da Fransiya uruşga kirişi bilan gabsburglarga qarşi koalitsiyaning ustunligi yaqqol körindi. Natijada gabsburglarning «jahonşumul imperiya» tuziş va milliy davlatlarni böysundiriş haqidagi rejalari barbod böldi, siyosiy hukmronlik Fransiya qöliga ötdi. 1648 yil Vestfaliya sulhi bilan tugagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎТТИЗ ЙИЛЛИК УРУШ (1618- 48) — габсбурглар блоки (Папалик ва Речь Посполита томонидан қўллабқувватланган Испания ва Австрия габсбурглари, Германиянинг католик князлари) билан габсбургларга қарши коалиция (Англия, Голландия ва Россия қувватлаб турган герман протестант князлари, Франция, Швеция, Дания) ўртасидаги уруш. Габсбурглар блоки католицизм тарафида, габсбургларга қарши коалиция эса (айниқса, урушнинг бошланиш пайтида) протестантизм байроғи остида ҳаракат қилган. Бу уруш бир неча даврларга бўлинган: Чехия даври (1618—23) — габсбургларга қарши Чехия қўзғолони (1618—20) ва чехларнинг Белая Гора яқинида мағлубиятга учраши (1620);Дания даври (1625— 29) да габсбурглар блоки қўшинлари (қўмондонлари А. Валленштейн, И. Тилли) Данияни енгиб, Германия ҳудудидан данияликларни қувиб чиқарган; Ш в е ция даври (1630—35) да швед армияси (қўмондони Густав II Адольф) Германияга босиб кириб, Брейтенфельд (1631), Лютцен (1632) ёнида ғалаба қилган, аммо Нёрдлинган (1634) яқинида мағлубиятга учраган; ФранцияШвеция даври (1635—48)да Франция урушга кириши билан габсбургларга қарши коалициянинг устунлиги яққол кўринди. Натижада габсбургларнинг «жаҳоншумул империя» тузиш ва миллий давлатларни бўйсундириш ҳақидаги режалари барбод бўлди, сиёсий ҳукмронлик Франция қўлига ўтди. 1648 йил Вестфалия сулҳи билан тугаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.