Ov
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 17-b. — ziyouz.com
Ov OB, ov qiliş, şikor — yovvoyi hayvon va parrandani ovlaş; odamning hayot keçiriş jarayonidagi qad. mehnat faoliyatlaridan biri. Odamlar dastlab guruh bölib, keyin yakka holda ov qilişgan. Kadimda toş, nayza, keyinroq piçoq, tör va b.dan ov quroli sifatida foydalanilgan. Kamon kaşf etilişi ovçilikda katta ahamiyat kasb etgan. Osiyodagi köçmançilar ot minib, iskovuç it va quş yordamida ov qilgan. Hozir köproq miltiq, qopqon va tör, it b-n ov qilinadi.
Hayvon va parrandalar qurol b-n ov qilinganda itlardan foydalaniladi. Bunda, asosan, möynali va tuyokli hayvonlar, örmon va suv parrandalari ovlanadi. Qurolsiz ovda möynali hayvonlar va ilvasin tutiladi. Bunda qopq-ondan va tuzoqsan foydalaniladi, ular hayvonlar ini oğziga, yuradigan yöliga qöyiladi. It yordamida ov qilişda otliq, ba'zan piyoda ovçi ov itlaridan foydalanadi, bunda tez yuguradigan tozi it hayvonni oçiq maydonga «haydab» beradi, ovçi b-n ov iti esa uni quvlab borib tutadi. Ot va tez yuguradigan tozi it yordamida ov qilinganda hayvon itga oldiriladi, bunda it hay-vonni quvib tutgunça ovçi otda yetib boradi va itdan uni ayirib oladi. Ovçi quşlar b-n ov qilişda hayvonlar, asosan, oçiq maydonlarda, bur-gut, loçin, qirğiy kabi qölga örgatil- gan quşlar yordami- da tutiladi (q. Kirkik- Matrap).
Ov şartli ravişda sano'at, sporthavaskorlik va ilmiy maqsadlardagi ovlarga bölinadi. Sanoat maqsadidagi ovda aholi va sanoat ehtiyoji uçun möynali, tuyoqli yov-voyi hayvonlar va suv quşlari tutiladi. Sport ovi dam olişning bir turidir. Ilmiy ov ovlanadigan hayvonlarni, yovvoyi hayvonlar kasalliklarini, ovçilik işi va ölkani örganiş maqsadida ilmiy muassasalar topşiriği b-n olib boriladi.
Möynali hayvonlarning 100 dan ortiq turi, tuyokli yovvoyi hayvonlarning 20 dan ziyod va ovlanadigan par-randa (quş)larning 150 dan köp turi mavjud. Ovning asosiy tovar mah-suloti — möyna, qöşimça mahsuloti — göşt, yoğ; qimmatbaxr xom aşyosi: teri, pat, par, jun.
Özbekistonda 18 yoşga kirgan, ovçilar uyuşmasi a'zosi va ovçilik bile-ti bölgan fuqarolar ov miltiğidan foydalaniş huquqiga ega. Hayvonlarning qimmatbaho turlari maxsus rux-satnoma (litsenziya) b-n ovlanadi. Ov töğrisidagi qonunlarga rioya qiliş, ov muddatlari va usullarini belgilaş işlarini «Özbekovçibaliqçi» uyuşmasi va ovçilik nazorati xizmati ba-jaradi (q. Ovçilik xöjaligi).
Bahodir Abdullayev.
Q.: Ovçilik xöjaligi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
OB, ов қилиш, шикор — ёввойи ҳайвон ва паррандани овлаш; одамнинг ҳаёт кечириш жараёнидаги қад. меҳнат фаолиятларидан бири. Одамлар дастлаб гуруҳ бўлиб, кейин якка ҳолда ов қилишган. Кадимда тош, найза, кейинроқ пичоқ, тўр ва б.дан ов қуроли сифатида фойдаланилган. Камон кашф этилиши овчиликда катта аҳамият касб этган. Осиёдаги кўчманчилар от миниб, исковуч ит ва қуш ёрдамида ов қилган. Ҳозир кўпроқ милтиқ, қопқон ва тўр, ит б-н ов қилинади.
Ҳайвон ва паррандалар қурол б-н ов қилинганда итлардан фойдаланилади. Бунда, асосан, мўйнали ва туёкли ҳайвонлар, ўрмон ва сув паррандалари овланади. Қуролсиз овда мўйнали ҳайвонлар ва илвасин тутилади. Бунда қопқ-ондан ва тузоқцан фойдаланилади, улар ҳайвонлар ини оғзига, юрадиган йўлига қўйилади. Ит ёрдамида ов қилишда отлиқ, баъзан пиёда овчи ов итларидан фойдаланади, бунда тез югурадиган този ит ҳайвонни очиқ майдонга «ҳайдаб» беради, овчи б-н ов ити эса уни қувлаб бориб тутади. От ва тез югурадиган този ит ёрдамида ов қилинганда ҳайвон итга олдирилади, бунда ит ҳай-вонни қувиб тутгунча овчи отда етиб боради ва итдан уни айириб олади. Овчи қушлар б-н ов қилишда ҳайвонлар, асосан, очиқ майдонларда, бур-гут, лочин, қирғий каби қўлга ўргатил- ган қушлар ёрдами- да тутилади (қ. Киркик- Матрап).
Ов шартли равишда сано’ат, спортҳаваскорлик ва илмий мақсадлардаги овларга бўлинади. Саноат мақсадидаги овда аҳоли ва саноат эҳтиёжи учун мўйнали, туёқли ёв-войи ҳайвонлар ва сув қушлари тутилади. Спорт ови дам олишнинг бир туридир. Илмий ов овланадиган ҳайвонларни, ёввойи ҳайвонлар касалликларини, овчилик иши ва ўлкани ўрганиш мақсадида илмий муассасалар топшириғи б-н олиб борилади.
Мўйнали ҳайвонларнинг 100 дан ортиқ тури, туёкли ёввойи ҳайвонларнинг 20 дан зиёд ва овланадиган пар-ранда (қуш)ларнинг 150 дан кўп тури мавжуд. Овнинг асосий товар маҳ-сулоти — мўйна, қўшимча маҳсулоти — гўшт, ёғ; қимматбахр хом ашёси: тери, пат, пар, жун.
Ўзбекистонда 18 ёшга кирган, овчилар уюшмаси аъзоси ва овчилик биле-ти бўлган фуқаролар ов милтиғидан фойдаланиш ҳуқуқига эга. Ҳайвонларнинг қимматбаҳо турлари махсус рух-сатнома (лицензия) б-н овланади. Ов тўғрисидаги қонунларга риоя қилиш, ов муддатлари ва усулларини белгилаш ишларини «Ўзбековчибалиқчи» уюшмаси ва овчилик назорати хизмати ба-жаради (қ. Овчилик хўжалиги).
Баҳодир Абдуллаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.