Ovozsiz kino
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 21–22-b. — ziyouz.com
Ovozsiz kino — kinematografning dastlabki rivojlaniş davridagi nomi. O. k. davrida filmningtuziliş xususiyatlari, öziga xos estetik jihatlari belgilandi. Badiiy filmlar mazmuni va vokealarning rivojlanib boriş holati sözsiz — faqat tasvir yordamida oçib berilardi. Dastlabki rivojlaniş davridagi öziga xosligi uning aktyor ijrosi b-n boglik, ifoda vositalari bölib, kadr ta-giga voqeani tuşuntirib beruvçi yozuvlar yozib borilgan. Asosiy ifoda vositalari 20-a. ning 20-y.larida kino san'ati asoslari (kinematografik rejalar, suratga oliş rakurslari, montajning almaşinib turişi, yaxlit asar yaratiş, unga loyiq talqin topiş va b.) ga suyangan holda işlab çiqildi. Birinçi ovozsiz filmlar rej.lari fransuz aka-uka Lyumyerlar (hujjatli) va J. Melyes (fantastik ertak) jahon kinosining boş yönalişini belgilab berdi. O. k.ni fransuz «avangard»lari, nemis ekspressionizm vakillari, şuningdek, D. Griffit, Ç. Çaplin, R. Flaerti kabi amerika kinorej. lari olib bordilar. A. Nilsen, B. Kiton, M. Linder, Ç. Çaplin, M. Pikford va b. O. k.ning yetakçi ak-tyorlari böldi.
Özbekistonda O. k. davri 1925—35 y.larni öz içiga oladi. «Soyabon arava», «Ravot qaşqirlari», «Ikkinçi xotin», «Yuksaliş» va b. dastlabki ovozsiz filmlardir. S. Xöjayev, E.Hamroyev, N. Ğaniyev, K. Yormatov, R. Pirmuhamedov, Y. A'zamov, Z.Şoki-rova, M.Ja'farova kabi san'atkorlar O. k. davrida milliy kinoning şakllanişida muhim rol öynaganlar.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОВОЗСИЗ КИНО — кинематографнинг дастлабки ривожланиш давридаги номи. О. к. даврида фильмнингтузилиш хусусиятлари, ўзига хос эстетик жиҳатлари белгиланди. Бадиий фильмлар мазмуни ва вокеаларнинг ривожланиб бориш ҳолати сўзсиз — фақат тасвир ёрдамида очиб бериларди. Дастлабки ривожланиш давридаги ўзига хослиги унинг актёр ижроси б-н боглик, ифода воситалари бўлиб, кадр та-гига воқеани тушунтириб берувчи ёзувлар ёзиб борилган. Асосий ифода воситалари 20-а. нинг 20-й.ларида кино санъати асослари (кинематографик режалар, суратга олиш ракурслари, монтажнинг алмашиниб туриши, яхлит асар яратиш, унга лойиқ талқин топиш ва б.) га суянган ҳолда ишлаб чиқилди. Биринчи овозсиз фильмлар реж.лари француз ака-ука Люмьерлар (ҳужжатли) ва Ж. Мельес (фантастик эртак) жаҳон киносининг бош йўналишини белгилаб берди. О. к.ни француз «авангард»лари, немис экспрессионизм вакиллари, шунингдек, Д. Гриффит, Ч. Чаплин, Р. Флаэрти каби америка кинореж. лари олиб бордилар. А. Нильсен, Б. Китон, М. Линдер, Ч. Чаплин, М. Пикфорд ва б. О. к.нинг етакчи ак-тёрлари бўлди.
Ўзбекистонда О. к. даври 1925—35 й.ларни ўз ичига олади. «Соябон арава», «Равот қашқирлари», «Иккинчи хотин», «Юксалиш» ва б. дастлабки овозсиз фильмлардир. С. Хўжаев, Э.Ҳамроев, Н. Ғаниев, К. Ёрматов, Р. Пирмуҳамедов, Й. Аъзамов, З.Шоки-рова, М.Жаъфарова каби санъаткорлар О. к. даврида миллий кинонинг шаклланишида муҳим роль ўйнаганлар.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.