Ovqatdan zaharlaniş
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 26–27-b. — ziyouz.com
Ovqatdan zaharlaniş - mikroblar b-n zararlangan oziq-ovqat mahsulotlari iste'mol qilinganda vujudga keladigan kasallik. Aksariyat birdan köpçilik kasallanadi, lekin bemorlardan soğlom odamga yuqmaydi. Köpinça stafilokokklar, enterokokklar, ayrim içak tayoqçalari, protey, sitrobakter, iyersiniya, klostridiya va b. mikroblar sabab bölişi mumkin. Quyidagi 2 holat O.z. uçun umumiy hisoblanadi: 1) mikrob tuşib köpaygan ovqat mahsulotlarini iste'mol qiliş oqibati; 2) bemor organizmiga mikrobning özi va uning toksini ta'siri. O.z. yoz oylarida köp uçraydi. Kattalarga nisbatan bolalar, ayniqsa, 3 oylikdan 2 yoşgaça bölgan bolalar köproq kasallanadi. Odam köproq urinib qolgan göşt va uning mahsulotlari, sut mahsulotlari (ayniqsa, tort va pirojnoye), baliq, tovuq göştini iste'mol qilganda zaharlanişi mumkin. Stafilokokklar sabab bölgan hollarda infeksiya manbai odam hisoblanadi. Angina yoki turli yiringli kasalliklar: saçratqi, çipqon, hasmol va b. yiringli yaralar bölgan kişilardan mikrob tayyor mahsulotga ötib, tez köpayadi. Uni bilmay iste'mol qilgan kişi darhol zaharlanadi. Kasallikning yaşirin davri 2—3 so-atdan 3 kungaça. Kasallik tösatdan köngil aynişi va qusiş b-n boşla-nadi, iç ketadi, qorinda tutaş oğriq böladi. Qisqa vaqt içida bemor orga-nizmi suvsizlanadi, u holsizlanib qoladi. Yurak-tomir sistemasi faoliyati buziladi. Ayniqsa, klostridiyalar sababli röy beradigan zaharlaniş oğir keçadi. Kasallikkataşhis qöyiş uçun bemorning qusuq massasi, me'dani çayilgan suvi sterillangan bankaga yiğilib lab.ga yuboriladi. Zaharlanişga sababçi deb gumon qilingan ovqat mahsulotlari ham lab.da tekşiriladi. Najasdan Myuller muhiti va tuzli eritmaga ekma olinadi. Tekşirişga olingan turli ekmalardan bir xil mikrob topilişi, öşa kasallik sababçisi ekanidan dalolat beradi. Kasallikning 5—6-kunidan boşlab bemor qoni zardobi b-n ajratib olingan mikrob kulturasi aralaştirilib agglyutsinatsiya reaksiyasi qöyiladi. Reaksiyaning 1:40 nisbatda va undan yuqori suyultirişda ijobiy natija berişi uşbu mikrob kasallik sababçisi ekanidan darak beradi. Ovqatdan böladigan toksikoinfeksiyalar va intoksikatsiyalarnn O.z.dan farq qila biliş kerak. Davo kasallikning dastlabki alomatlari paydo bölganida tez yordam sifatida me'dani 2% li soda yoki nimrang kaliy permanganat erit-masi b-n çayiş, içakni tozalaşdan iborat. Regidron, bektit preparati eritmasini içirib turiş kasallik oğirlaşişining oldini oladi. Oğir-roq hollarda disol, atsesol, trisol kabi suklujklar tomir orqali tomçilab quyiladi. Zarurat bölganida yurak-tomir sistemasi faoliyatini yaxşilaydigan dorilar yuboriladi. Oziq-ovqat tayyorlaş korxonalari xizmatçilari iş jarayonida şaxsiy gi-giyenaga qat'iy rioya qilişlari, emizikli onalar gödakni emizişdan ol-din qöli va kökragini sovunlab yuvi-şi kerak. Yoz kunlari gödaklar uçun ovqat faqat bir marta iste'mol qilişga yetarli qilib tayyorlanişi lozim. Ovkatga işlatiladigan idişlar avval yuvilib, söngra qaynatili-şi, ustiga toza doka yopib qöyilişi lozim. Rözğorda işlatiladigan tez bu-ziladigan mahsulotlar sovitkiçda sak,-
lanişi şart. Oşpazlar sanepidstansiya xodimlari tomonidan belgilangan muddatlarda tibbiy körik va lab. tekşiruvidan ötib turişlari kerak.
Şonosir Şovahobov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОВҚАТДАН ЗАҲАРЛАНИШ - микроблар б-н зарарланган озиқ-овқат маҳсулотлари истеъмол қилинганда вужудга келадиган касаллик. Аксарият бирдан кўпчилик касалланади, лекин беморлардан соғлом одамга юқмайди. Кўпинча стафилококклар, энтерококклар, айрим ичак таёқчалари, протей, цитробактер, иерсиния, клостридия ва б. микроблар сабаб бўлиши мумкин. Қуйидаги 2 ҳолат О.з. учун умумий ҳисобланади: 1) микроб тушиб кўпайган овқат маҳсулотларини истеъмол қилиш оқибати; 2) бемор организмига микробнинг ўзи ва унинг токсини таъсири. О.з. ёз ойларида кўп учрайди. Катталарга нисбатан болалар, айниқса, 3 ойликдан 2 ёшгача бўлган болалар кўпроқ касалланади. Одам кўпроқ уриниб қолган гўшт ва унинг маҳсулотлари, сут маҳсулотлари (айниқса, торт ва пирожное), балиқ, товуқ гўштини истеъмол қилганда заҳарланиши мумкин. Стафилококклар сабаб бўлган ҳолларда инфекция манбаи одам ҳисобланади. Ангина ёки турли йирингли касалликлар: сачратқи, чипқон, ҳасмол ва б. йирингли яралар бўлган кишилардан микроб тайёр маҳсулотга ўтиб, тез кўпаяди. Уни билмай истеъмол қилган киши дарҳол заҳарланади. Касалликнинг яширин даври 2—3 со-атдан 3 кунгача. Касаллик тўсатдан кўнгил айниши ва қусиш б-н бошла-нади, ич кетади, қоринда туташ оғриқ бўлади. Қисқа вақт ичида бемор орга-низми сувсизланади, у ҳолсизланиб қолади. Юрак-томир системаси фаолияти бузилади. Айниқса, клостридиялар сабабли рўй берадиган заҳарланиш оғир кечади. Касалликкаташҳис қўйиш учун беморнинг қусуқ массаси, меъдани чайилган суви стерилланган банкага йиғилиб лаб.га юборилади. Заҳарланишга сабабчи деб гумон қилинган овқат маҳсулотлари ҳам лаб.да текширилади. Нажасдан Мюллер муҳити ва тузли эритмага экма олинади. Текширишга олинган турли экмалардан бир хил микроб топилиши, ўша касаллик сабабчиси эканидан далолат беради. Касалликнинг 5—6-кунидан бошлаб бемор қони зардоби б-н ажратиб олинган микроб культураси аралаштирилиб агглюцинация реакцияси қўйилади. Реакциянинг 1:40 нисбатда ва ундан юқори суюлтиришда ижобий натижа бериши ушбу микроб касаллик сабабчиси эканидан дарак беради. Овқатдан бўладиган токсикоинфекциялар ва интоксикацияларнн О.з.дан фарқ қила билиш керак. Даво касалликнинг дастлабки аломатлари пайдо бўлганида тез ёрдам сифатида меъдани 2% ли сода ёки нимранг калий перманганат эрит-маси б-н чайиш, ичакни тозалашдан иборат. Регидрон, бектит препарати эритмасини ичириб туриш касаллик оғирлашишининг олдини олади. Оғир-роқ ҳолларда дисоль, ацесоль, трисоль каби суклужклар томир орқали томчилаб қуйилади. Зарурат бўлганида юрак-томир системаси фаолиятини яхшилайдиган дорилар юборилади. Озиқ-овқат тайёрлаш корхоналари хизматчилари иш жараёнида шахсий ги-гиенага қатъий риоя қилишлари, эмизикли оналар гўдакни эмизишдан ол-дин қўли ва кўкрагини совунлаб юви-ши керак. Ёз кунлари гўдаклар учун овқат фақат бир марта истеъмол қилишга етарли қилиб тайёрланиши лозим. Овкатга ишлатиладиган идишлар аввал ювилиб, сўнгра қайнатили-ши, устига тоза дока ёпиб қўйилиши лозим. Рўзғорда ишлатиладиган тез бу-зиладиган маҳсулотлар совиткичда сак,-
ланиши шарт. Ошпазлар санэпидстанция ходимлари томонидан белгиланган муддатларда тиббий кўрик ва лаб. текширувидан ўтиб туришлари керак.
Шоносир Шоваҳобов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.