Oxarun

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 287-b. — ziyouz.com

Oxarun — ilk örta asrlarda Çağoniyonning şim.da joylaşgan viloyat (6—10-a.lar). O. hokimi qöşni Şuman şohiga tobe bölgani tufayli tarixiy manbalarda bu viloyatlar qöşma holda uçraydi. Xitoy sayyohi Syuan Szanning xotiralarida Xo-ru-mo deb atalgan. O. hokimi Xi-su uruğiga mansub turk bölgan. 7-a.da bu yerda 2 budda ibodatxonasi va 100 ga yaqin rohib bor edi. Xitoy tarixiy yilnomasi «Tan şu» («Tan sulolasining tarixi»)da O. Xu-lu-yen şaklida qayd etilgan. Unga köra, Xitoy ma'murlari tomonidan 658—659 y.larda Ğarbiy Turk xokrnligi yerlarida ötkazilgan ma'muriy is-lohotdan söng Xu-lu-yen mulki Şuman b-n birlaşib yagona gubernatorlikni taşkil etgan. Tabariyga köra, 700 y. arab sarkardasi Muxallab ibn Abu Sufra Keş qamalini böşatib şoşilinç ravişda qöşini b-n O.ga kelgan. 705 y. O. va Şuman şohi Ğuştasbon kuçayib, Çağoniyon viloyatiga hujum qilgan, Çağoniyon şohi Tiş arablar b-n ittifoq tuzgan. 722—723 y.larda O. va Şuman şohi Ğuram arablar tomonidan turib Devaşti qözğo-lonini bostirişda qatnaşgan. Ğuram 700 y.da arablar tomoniga ötgan «O.hokimi» bölib, şu tufayli Şuman şohi Ğuştasbon uni ta'qib etgan. Ğuştasbon 709/710 y.da öldirilgan. Şundan sung Ğuram O. va Şuman şohi bulgan.

9-a.ning 1-yarmida O. Toxaristonning alohida okrugi bulgan. 826—827 y.larda undan 32 ming dirham miq-dorda xiroj olingan. O. poytaxti Hamavaron ş. bulgan. 10-a.da somoniylar davrida O. tanazzulga uçragan. 10— 12-a.larda O. nomi manbalarda uçramaydi.

Ad.: Kamal idd i nov Ş.S., Istoriçeskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toxaristana po araboyaziçnim istoçnikam IX — naçalo XIII vv., T., 1996.

Sayfullo Tursunov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ОХАРУН — илк ўрта асрларда Чағониённинг шим.да жойлашган вилоят (6—10-а.лар). О. ҳокими қўшни Шуман шоҳига тобе бўлгани туфайли тарихий манбаларда бу вилоятлар қўшма ҳолда учрайди. Хитой сайёҳи Сюань Цзаннинг хотираларида Хо-ру-мо деб аталган. О. ҳокими Хи-су уруғига мансуб турк бўлган. 7-а.да бу ерда 2 будда ибодатхонаси ва 100 га яқин роҳиб бор эди. Хитой тарихий йилномаси «Тан шу» («Тан сулоласининг тарихи»)да О. Ху-лу-йен шаклида қайд этилган. Унга кўра, Хитой маъмурлари томонидан 658—659 й.ларда Ғарбий Турк хокрнлиги ерларида ўтказилган маъмурий ис-лоҳотдан сўнг Ху-лу-йен мулки Шуман б-н бирлашиб ягона губернаторликни ташкил этган. Табарийга кўра, 700 й. араб саркардаси Мухаллаб ибн Абу Суфра Кеш қамалини бўшатиб шошилинч равишда қўшини б-н О.га келган. 705 й. О. ва Шуман шоҳи Ғуштасбон кучайиб, Чағониён вилоятига ҳужум қилган, Чағониён шоҳи Тиш араблар б-н иттифоқ тузган. 722—723 й.ларда О. ва Шуман шоҳи Ғурам араблар томонидан туриб Девашти қўзғо-лонини бостиришда қатнашган. Ғурам 700 й.да араблар томонига ўтган «О.ҳокими» бўлиб, шу туфайли Шуман шоҳи Ғуштасбон уни таъқиб этган. Ғуштасбон 709/710 й.да ўлдирилган. Шундан сунг Ғурам О. ва Шуман шоҳи булган.

9-а.нинг 1-ярмида О. Тохаристоннинг алоҳида округи булган. 826—827 й.ларда ундан 32 минг дирҳам миқ-дорда хирож олинган. О. пойтахти Ҳамаварон ш. булган. 10-а.да сомонийлар даврида О. таназзулга учраган. 10— 12-а.ларда О. номи манбаларда учрамайди.

Ад.: Камал идд и нов Ш.С., Историческая география Южного Согда и Тохаристана по арабоязычным источникам IX — начало XIII вв., Т., 1996.

Сайфулло Турсунов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.