Oxirgi zarurat

Oxirgi zarurat (huquqda) — özining yoki boşqa şaxsning hayoti, şa'ni, qadr-qimmati, huquq va erkinliklari hamda qonuniy manfaatlari, şuningdek, jamiyat va davlat manfaatlari xavf-xatar ostida qolgan hollarda, tajovuzdan himoyalaniş maqsa-dida zaruratdan sodir etilgan harakatlar. O.z. harakatlari, rasman Karaganda, jinoiy tusda bölsada, kelayotgan xavfni kaytariş uçun noiloj sodir etilgani va uning oqibatlari qaytarilgan xavfga nisbatan ozroq bölgani sababli, şaxe javobgarlikka tortilmaydi. Agar tahdid qilayotgan xavfni boşqa vositalar b-n qaytariş imko-niyati bölsa, şaxe O.z. çegarasidan çetga çiqqan hisoblanadi. O.z. holatiga baho berişda taxdid qilayotgan xavfning xususiyati, yetkazilişi ehtimol bölgan ziyonning darajasi, xavfning yuz beriş vaqti yaqinligi va himoyala-nayotgan şaxening ruhiy holati e'ti-borga olinadi (q. Zaruriy mudofaa). O.z. çoralari çegarasidan çiqib hujum qiluvçiga yoki ijtimoiy xavfli qil-miş sodir etgan şaxsga uni uşlaş vaqtida badaniga oğir şikayet yetkazil-ganlik yoxud hayotidan mahrum etganlik uçun yengilroq jazo çoralari tayinlanadi. Jismoniy yoki ruhiy majburlaş natijasida boşqalarga zarar yetkaziş hollarida ham O.z.ga oid kridalar qöllanadi (Özbekiston Respubli-kasi JK, 38-, 39-, 55-, 101- va 108-moddalar). Özbekiston Oliy sudi Plenumining 1990 y. 20 iyuldagi karorida, agar şaxe jismoniy yoki ruhiy ta'sir etiş, işdan yoxud boşqa yaşaş manbaidan mahrum böliş xavfi ostida rasmiy jihatdan jinoiy jazo tayinlaş mumkin bölgan harakatlarni sodir etea, bu harakatlarni O.z. holatida bölgan hisoblaş haqida yöl-yöriq berilgan.

Ğafur Abdumajidov.