Oyoqdumlilar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 49-b. — ziyouz.com
Oyoqdumlilar OYOQDUMLILAR, ayrimdumlilar, poduralar (Callembola yoki Padura) — tuban yoki birlamçi qanotsiz haşarotlarning eng katta turkumi. 2 mingdan ortiq, Örta Osiyoning dehqonçilik mintaqalarida esa 50 ga yaqin turi ma'lum. Çözinçoq tanasining uz. 0,2—2 mm. Qorni böğimlarga bölingan yoki yumaloq; oq, yaşil, gunafşa, kulrang, köpinça ola-bula doğli. Usti tuklar yoki tangaçalar b-n qoplangan. 4—6 böğimli möylovlari turli uzunlikda; oğiz apparati — kemi-ruvçi yoki sançib söruvçi tipda. 3 juft kökrak oyoklari bölib, boldir va pan-jalari birlaşib ketgan, uçida tirnoqlari bor. 6 böğimli qorni 3 ösimta — qorin nayçasi, tayanç va sakrovçi ayridan iborat, sakrab harakatlanadi (tuprokda yaşovçi köpgina O. sakrovçi ayrilari taraqqiy etmagan yoki butunlay yöq); çala özgariş b-n rivojla-nadi. Sernam yerlarda yaşaydi. Organik qoldikdar, bir qança turlari esa tirik ösimlik b-n oziqlanadi. Q.x. ekinlariga, ayniqsa, dukkakliklarga zarar keltirişi mumkin.
Kuraş çoralari: uruğlikka, parnik va issiqxonalarga sirtdan ta'sir qiluvçi insektitsidlar (karbofos, keltan) b-n işlov beriş.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОЁҚДУМЛИЛАР, айримдумлилар, подуралар (Callembola ёки Padura) — тубан ёки бирламчи қанотсиз ҳашаротларнинг энг катта туркуми. 2 мингдан ортиқ, Ўрта Осиёнинг деҳқончилик минтақаларида эса 50 га яқин тури маълум. Чўзинчоқ танасининг уз. 0,2—2 мм. Қорни бўғимларга бўлинган ёки юмалоқ; оқ, яшил, гунафша, кулранг, кўпинча ола-була доғли. Усти туклар ёки тангачалар б-н қопланган. 4—6 бўғимли мўйловлари турли узунликда; оғиз аппарати — кеми-рувчи ёки санчиб сўрувчи типда. 3 жуфт кўкрак оёклари бўлиб, болдир ва пан-жалари бирлашиб кетган, учида тирноқлари бор. 6 бўғимли қорни 3 ўсимта — қорин найчаси, таянч ва сакровчи айридан иборат, сакраб ҳаракатланади (тупрокда яшовчи кўпгина О. сакровчи айрилари тараққий этмаган ёки бутунлай йўқ); чала ўзгариш б-н ривожла-нади. Сернам ерларда яшайди. Органик қолдикдар, бир қанча турлари эса тирик ўсимлик б-н озиқланади. Қ.х. экинларига, айниқса, дуккакликларга зарар келтириши мумкин.
Кураш чоралари: уруғликка, парник ва иссиқхоналарга сиртдан таъсир қилувчи инсектицидлар (карбофос, кельтан) б-н ишлов бериш.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.