Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    «Özbekfilm»

    Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 109–111-b. — ziyouz.com

    «Özbekfilm» — badiiy filmlar işlab çiqaruvçi kinostudiya. «Özbekkino» milliy agentligi tizimida. Dastlab 1925 yil 4 iyunda Toşkentda «Şarq yulduzi» nomi bilan kinostudiya taşkil bölgan. Şayxontohurdagi Eşonqul madrasasi binosiga joylaşgan. 20-y.larda «Ikkinçi xotin», «Masjid gumbazlari ostida», «Soyabon arava», «Ravot qaşqirlari», «Çodira» kabi filmlar işlangan. 1925—26 yillar mobaynida 20 dan ortiq töla, 30 dan ortiq qisqa metrajli xronikal filmlar yaratilgan. 1932 yil «Şarq yulduzi» «Ö.» nomini oladi. 1930 yil gaça filmlarni, asosan, özbek xalqining milliy an'analaridan yiroq rus rej. lari işlagan. 30-y.lardan Nabi Ğaniyev mustaqil filmlar yarata boşlagan: «Yuksaliş», «Ramazon», «Iigit», Sulaymon Xöjayev «Tong oldidan», Yöldoş A'zamov «Qiliç» filmlarini işladilar. Ular bilan yonmayon O.Frelix («Avliyo qizi»), N. Klado («Bağdodda «amerika» paxtasi», «Ölim quduği») lar ham faoliyat yuritgan. 1939 yil kinostudiyaga «Toşkent kinostudiyasi» nomi berildi. 2-jahon uruşi yillari Toşkentga evakuatsiya qilingan Ukraina, Belorussiya kinostudiyalari, «Mosfilm», «Lenfilm»larning kelişi munosabati bilan «Birlaşgan Toşkent kinostudiyasi» (titrda «Toşkent kinostudiyasi» deb yozilgan) nomi bilan yuritilgan. «Biz yengamiz» ( rej. K. Yormatov, N. Ğaniyev), «Dovyurak döstlar» (N.Ğaniyev), «Filmkonsert» (Y.A'zamov), «Frontdagi döstlarga» (K.Yormatov), «Beş respublika konserti» (Z.Sobitov), «Aleksandr Parxomenko», «Ikki jangçi» (L.Lukov), «Nasriddin Buxoroda» (Ya. Protazanov), «Uning ismi Suxe Bator» (A.Zarxi, I.Xeyfits) kabi filmlar işlandi.

    Uruşdan keyingi yillar ekranga özbek xalqi madaniyatining yutuği bölgan mumtoz «Tohir va Zuhra» (1945), «Nasriddinning sarguzaştlari» (1946, ikkalasining rej.i N.Ğaniyev), «Alişer Navoiy» (1947, K.Yormatov) filmlari ekranga çiqsi. 1947—52 yillar SSSR kinematografiyasi vazirligi buyruğiga binoan, birorta ham film işlanmagan. Tanaffusdan söng işlangan film «Paxtaoy» (K. Yormatov) böldi.

    «Boy ila xizmatçi», «Qutluğ qon» (L.Fayziyev), «Opasingil Rahmonovalar», «Abu Ali ibn Sino» (K.Yormatov), «Gulbahor» (Y.A'zamov), «Stadionda uçraşamiz» (Z.Sobitov) singari filmlar 50-y.lar yaratildi. 1955 yil «Amirlikning yemirilişi» nomli birinçi rangli badiiy film (rej. L.Fayziyev, V.Basov) ekranga çiqdi. 1958 yildan yana hoz. nomda. 1959 yilda Çilonzorda qurilgan yangi binoga köçib ötgan.

    60-y.lar kinostudiyada mavzu jihatdan boy, badiiy yönalişi ravon, asosiy qahramoni yoşlar bölgan filmlar ustunlik qildi. «Mahallada duvduv gap» (Ş. Abbosov), «Sinçalak» (L.Fayziyev), «Laylak keldi, yoz böldi» (A.Hamroyev), «Surayyo» (U.Nazarov), «Nafosat», «Sevişganlar» (E.Eşmuhamedov), «Sen yetim emassan», «Toşkent — non şahri» (Ş.Abbosov), «26otilmasin», «41yil olmalari» (R.Botirov), «General Rahimov» (Z.Sobitov), «Oy borib, omon qayt» (H.Fayziyev), «Nodirabegim» (K. Yormatov), «Uluğbek yulduzi» (L.Fayziyev), «Abu Rayhon Beruniy» (Ş.Abbosov), «Ötgan kunlar» (Y.A'zamov) va boşqalar şular jumlasidan. Kişilar xarakteri va özaro munosabatlar, turmuş tarzi va mehnatini körsatuvçi filmlar yaratiş kinostudiya ijodkorlari oldidagi asosiy vazifaga aylandi va uning natijasi ölaroq «Seni kutamiz, yigit» (R.Botirov), «Umidimiz quşlari», «Dahoning yoşligi» (E.Eşmuhamedov), «Nodirabegim» (K.Yormatov), «Şum bola» (D.Salimov), «Mevazorlik ayol» (A.Hamroyev) va boşqalar filmlar ekranga çikdi.

    80-y.larning oxiri, «qayta quriş» yillari «Ö.» da yangi avlod rejissyorlari iş boşladi: R.Malikov, A.Fatxullin, S.Nazarmuhamedov, Z.Musoqov, D.Davlatov, I.Ergaşev va boşqalar şular jumlasidan.

    «Alvido, ğör yoşligim» (E.Eşmuhamedov), «Klinika» (R.Malikov), «Börilar» (S.Nazarmuhamedov), «Siz kimsiz?» (J.Fayziyev), «Soldat ertagi» (Z.Musoqov), şaxsga siğiniş şaroitidagi qahra.monlar hayoti aks etgan «Toş sanam» (I.Ergaşev), «Yovvoyi» (Q.Kamolova) hamda hamkorlikda işlangan «Muhabbat va nafrat» (R.Botirov, J.Ristiç), «Alibobo va qirq qaroqçi», «Sevgi afsonasi» (L.Fayziyev, U.Mehra) kabi filmlar suratga olindi.

    Mustaqillikdan söng «Ö.»ning yangi tarixi boşlandi. Özbek kinosini yaxşilaş va rivojlantiriş maqsadida 1992 va 1996 yillar Özbekiston Prezidenti tomonidan çiqarilgan qarorlar «Ö.»ni moliyalaş va faoliyatini muvofiqlaştirişda sezilarli özgarişlarga olib keldi. Şundan söng film mazmuni, qahramonlari va uslubida milliylik kuçaydi. «Voiz» (Yu. Roziqov), «Yolğiz yodgorim» (S.Nazarmuhamedov), «Çimildiq» (M.Abzalov), «Dilxiroj», «Örtoq Boykenjayev» (Yu.Roziqov), «Yodgor» (X.Nasimov), «Qor ustidagi lola» (E.Töyçiyev, A.Şaxobiddinov) va boşqalar bunga misoldir. «Alpomiş» (H.Fayziyev), «Osmondagi bolalar», «Osmondagi bolalar — 2» (Z.Musoqov), «Dev bilan pakana» (J.Qosimov), «Fellini» (N.Abbosov), «Qismat» (A.Akbarxöjayev, A.Ismoilov) va boşqalar keyingi yillar mahsulidir.

    Xanjara Abulqosimova.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    «ЎЗБЕКФИЛЬМ» — бадиий фильмлар ишлаб чиқарувчи киностудия. «Ўзбеккино» миллий агентлиги тизимида. Дастлаб 1925 йил 4 июнда Тошкентда «Шарқ юлдузи» номи билан киностудия ташкил бўлган. Шайхонтоҳурдаги Эшонқул мадрасаси биносига жойлашган. 20-й.ларда «Иккинчи хотин», «Масжид гумбазлари остида», «Соябон арава», «Равот қашқирлари», «Чодира» каби фильмлар ишланган. 1925—26 йиллар мобайнида 20 дан ортиқ тўла, 30 дан ортиқ қисқа метражли хроникал фильмлар яратилган. 1932 йил «Шарқ юлдузи» «Ў.» номини олади. 1930 йил гача фильмларни, асосан, ўзбек халқининг миллий анъаналаридан йироқ рус реж. лари ишлаган. 30-й.лардан Наби Ғаниев мустақил фильмлар ярата бошлаган: «Юксалиш», «Рамазон», «Иигит», Сулаймон Хўжаев «Тонг олдидан», Йўлдош Аъзамов «Қилич» фильмларини ишладилар. Улар билан ёнмаён О.Фрелих («Авлиё қизи»), Н. Кладо («Бағдодда «америка» пахтаси», «Ўлим қудуғи») лар ҳам фаолият юритган. 1939 йил киностудияга «Тошкент киностудияси» номи берилди. 2-жаҳон уруши йиллари Тошкентга эвакуация қилинган Украина, Белоруссия киностудиялари, «Мосфильм», «Ленфильм»ларнинг келиши муносабати билан «Бирлашган Тошкент киностудияси» (титрда «Тошкент киностудияси» деб ёзилган) номи билан юритилган. «Биз енгамиз» ( реж. К. Ёрматов, Н. Ғаниев), «Довюрак дўстлар» (Н.Ғаниев), «Фильмконцерт» (Й.Аъзамов), «Фронтдаги дўстларга» (К.Ёрматов), «Беш республика концерти» (З.Собитов), «Александр Пархоменко», «Икки жангчи» (Л.Луков), «Насриддин Бухорода» (Я. Протазанов), «Унинг исми Сухэ Батор» (А.Зархи, И.Хейфиц) каби фильмлар ишланди.

    Урушдан кейинги йиллар экранга ўзбек халқи маданиятининг ютуғи бўлган мумтоз «Тоҳир ва Зуҳра» (1945), «Насриддиннинг саргузаштлари» (1946, иккаласининг реж.и Н.Ғаниев), «Алишер Навоий» (1947, К.Ёрматов) фильмлари экранга чиқци. 1947—52 йиллар СССР кинематографияси вазирлиги буйруғига биноан, бирорта ҳам фильм ишланмаган. Танаффусдан сўнг ишланган фильм «Пахтаой» (К. Ёрматов) бўлди.

    «Бой ила хизматчи», «Қутлуғ қон» (Л.Файзиев), «Опасингил Раҳмоновалар», «Абу Али ибн Сино» (К.Ёрматов), «Гулбаҳор» (Й.Аъзамов), «Стадионда учрашамиз» (З.Собитов) сингари фильмлар 50-й.лар яратилди. 1955 йил «Амирликнинг емирилиши» номли биринчи рангли бадиий фильм (реж. Л.Файзиев, В.Басов) экранга чиқди. 1958 йилдан яна ҳоз. номда. 1959 йилда Чилонзорда қурилган янги бинога кўчиб ўтган.

    60-й.лар киностудияда мавзу жиҳатдан бой, бадиий йўналиши равон, асосий қаҳрамони ёшлар бўлган фильмлар устунлик қилди. «Маҳаллада дувдув гап» (Ш. Аббосов), «Синчалак» (Л.Файзиев), «Лайлак келди, ёз бўлди» (А.Ҳамроев), «Сурайё» (У.Назаров), «Нафосат», «Севишганлар» (Э.Эшмуҳамедов), «Сен етим эмассан», «Тошкент — нон шаҳри» (Ш.Аббосов), «26отилмасин», «41йил олмалари» (Р.Ботиров), «Генерал Раҳимов» (З.Собитов), «Ой бориб, омон қайт» (Ҳ.Файзиев), «Нодирабегим» (К. Ёрматов), «Улуғбек юлдузи» (Л.Файзиев), «Абу Райҳон Беруний» (Ш.Аббосов), «Ўтган кунлар» (Й.Аъзамов) ва бошқалар шулар жумласидан. Кишилар характери ва ўзаро муносабатлар, турмуш тарзи ва меҳнатини кўрсатувчи фильмлар яратиш киностудия ижодкорлари олдидаги асосий вазифага айланди ва унинг натижаси ўлароқ «Сени кутамиз, йигит» (Р.Ботиров), «Умидимиз қушлари», «Даҳонинг ёшлиги» (Э.Эшмуҳамедов), «Нодирабегим» (К.Ёрматов), «Шум бола» (Д.Салимов), «Мевазорлик аёл» (А.Ҳамроев) ва бошқалар фильмлар экранга чикди.

    80-й.ларнинг охири, «қайта қуриш» йиллари «Ў.» да янги авлод режиссёрлари иш бошлади: Р.Маликов, А.Фатхуллин, С.Назармуҳамедов, З.Мусоқов, Д.Давлатов, И.Эргашев ва бошқалар шулар жумласидан.

    «Алвидо, ғўр ёшлигим» (Э.Эшмуҳамедов), «Клиника» (Р.Маликов), «Бўрилар» (С.Назармуҳамедов), «Сиз кимсиз?» (Ж.Файзиев), «Солдат эртаги» (З.Мусоқов), шахсга сиғиниш шароитидаги қаҳра.монлар ҳаёти акс этган «Тош санам» (И.Эргашев), «Ёввойи» (Қ.Камолова) ҳамда ҳамкорликда ишланган «Муҳаббат ва нафрат» (Р.Ботиров, Ж.Ристич), «Алибобо ва қирқ қароқчи», «Севги афсонаси» (Л.Файзиев, У.Меҳра) каби фильмлар суратга олинди.

    Мустақилликдан сўнг «Ў.»нинг янги тарихи бошланди. Ўзбек киносини яхшилаш ва ривожлантириш мақсадида 1992 ва 1996 йиллар Ўзбекистон Президенти томонидан чиқарилган қарорлар «Ў.»ни молиялаш ва фаолиятини мувофиқлаштиришда сезиларли ўзгаришларга олиб келди. Шундан сўнг фильм мазмуни, қаҳрамонлари ва услубида миллийлик кучайди. «Воиз» (Ю. Розиқов), «Ёлғиз ёдгорим» (С.Назармуҳамедов), «Чимилдиқ» (М.Абзалов), «Дилхирож», «Ўртоқ Бойкенжаев» (Ю.Розиқов), «Ёдгор» (Х.Насимов), «Қор устидаги лола» (Э.Тўйчиев, А.Шахобиддинов) ва бошқалар бунга мисолдир. «Алпомиш» (Ҳ.Файзиев), «Осмондаги болалар», «Осмондаги болалар — 2» (З.Мусоқов), «Дев билан пакана» (Ж.Қосимов), «Феллини» (Н.Аббосов), «Қисмат» (А.Акбархўжаев, А.Исмоилов) ва бошқалар кейинги йиллар маҳсулидир.

    Ханжара Абулқосимова.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.