Özbekiston respublika tovar xom aşyo birjasi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 57–58-b. — ziyouz.com
Özbekiston respublika tovar xom aşyo birjasi — yuqori xaridorgir tovarlar, xom aşyo mahsulotlari savdosini amalga oşiradigan yetakçi birja. 1994 yil 8 apr.da «Toşkent» universal tovar-fond birjasi (1991) ning «Toşkent» respublika fond birjasi va tovar-xom aşyo birjasiga bölinişi natijasida taşkil topgan. Boşqaruvi Toşkent şahrida. Qoraqalpoğiston Respublikasi, Toşkent viloyatidan taşqari barça viloyatlar markazlari va Toşkent şahrida filiallari bor. Barça filiallari yagona elektron tizim bilan boğlangan. Birjada mamlakatdagi va çet ellik xaridorlar uçun neft mahsulotlari, kömir, paxtani qayta işlaş mahsulotlari (paxta tolasi, lint, şrot, şulxa), rangli va qora metallar, sement, mineral öğitlar, oziq-ovqat mahsulotlari va boşqalarning muntazam savdosi ötkaziladi. 2004 yildan respublika içki bozorida talab yuqori bölgan tovarxom aşyo mahsulotlarining limit fondlar böyiça taqsimoti tizimi tugatildi va mazkur birjada bu resurslarning muntazam oçiq va raqobatli birja savdosi yölga qöyildi. Birja savdolarida har bir xöjalik yurituvçi subyektlar uçun öziga kerakli tovarxom aşyo resurslarini milliy valyutaga va asosli narxlarda sotib oliş imkoniyatlari yaratildi. Muntazam va kundalik birja savdolarining butun respublika hududini qamragan yagona elektron tizimi barpo etilgan. Birjada akkreditatsiya qilingan 1000 ga yaqin brokerlar işlaydi. Birja huzurida savdolarda tuzilgan şartnomalarning sotuvçilar va xaridorlar tomonidan bajarilişini kafolatlaydigan hisobkliring palatasi faoliyat körsatadi (2004). Respublikaning barça viloyatlarida, ayniqsa, qişloq joylarida dehqon va fermer xöjaliklariga resurslar sotiş bilan ularning öz mahsulotlarini ham birja körgazmalariga qöyadigan 37 ta maxsus savdo maydonçalari taşkil etilgan. Birjada körgazmayarmarka savdolari elektron tizimi joriy etilgan bölib, tovarlar birja listingta fototasvirlari bilan birga kiritiladi. Bu esa milliy eksporterlarning jahon bozorlariga çiqişiga yordam beradi. 2004 yilda birjada 150,5 ming t paxta tolasi, 63,8 ming t şrot, 137,7 ming t avtomobil benzini, 346,6 ming t dizel yonilğisi, 136 ming t sement, 37,2 ming t qora metallar prokati, 43,9 ming t kömir, 19,1 ming t mineral öğitlar va boşqalar mahsulotlar sotildi. 2004 yilda birjaning umumiy tovar aylanmasi 450,1 mlrd. sömni taşkil etdi (2000 yilda 65,8 mlrd. söm; 2003 yilda 288,3 mlrd.söm).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКА ТОВАР ХОМ АШЁ БИРЖАСИ — юқори харидоргир товарлар, хом ашё маҳсулотлари савдосини амалга оширадиган етакчи биржа. 1994 йил 8 апр.да «Тошкент» универсал товар-фонд биржаси (1991) нинг «Тошкент» республика фонд биржаси ва товар-хом ашё биржасига бўлиниши натижасида ташкил топган. Бошқаруви Тошкент шаҳрида. Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент вилоятидан ташқари барча вилоятлар марказлари ва Тошкент шаҳрида филиаллари бор. Барча филиаллари ягона электрон тизим билан боғланган. Биржада мамлакатдаги ва чет эллик харидорлар учун нефть маҳсулотлари, кўмир, пахтани қайта ишлаш маҳсулотлари (пахта толаси, линт, шрот, шулха), рангли ва қора металлар, цемент, минерал ўғитлар, озиқ-овқат маҳсулотлари ва бошқаларнинг мунтазам савдоси ўтказилади. 2004 йилдан республика ички бозорида талаб юқори бўлган товархом ашё маҳсулотларининг лимит фондлар бўйича тақсимоти тизими тугатилди ва мазкур биржада бу ресурсларнинг мунтазам очиқ ва рақобатли биржа савдоси йўлга қўйилди. Биржа савдоларида ҳар бир хўжалик юритувчи субъектлар учун ўзига керакли товархом ашё ресурсларини миллий валютага ва асосли нархларда сотиб олиш имкониятлари яратилди. Мунтазам ва кундалик биржа савдоларининг бутун республика ҳудудини қамраган ягона электрон тизими барпо этилган. Биржада аккредитация қилинган 1000 га яқин брокерлар ишлайди. Биржа ҳузурида савдоларда тузилган шартномаларнинг сотувчилар ва харидорлар томонидан бажарилишини кафолатлайдиган ҳисобклиринг палатаси фаолият кўрсатади (2004). Республиканинг барча вилоятларида, айниқса, қишлоқ жойларида деҳқон ва фермер хўжаликларига ресурслар сотиш билан уларнинг ўз маҳсулотларини ҳам биржа кўргазмаларига қўядиган 37 та махсус савдо майдончалари ташкил этилган. Биржада кўргазмаярмарка савдолари электрон тизими жорий этилган бўлиб, товарлар биржа листингта фототасвирлари билан бирга киритилади. Бу эса миллий экспортерларнинг жаҳон бозорларига чиқишига ёрдам беради. 2004 йилда биржада 150,5 минг т пахта толаси, 63,8 минг т шрот, 137,7 минг т автомобиль бензини, 346,6 минг т дизель ёнилғиси, 136 минг т цемент, 37,2 минг т қора металлар прокати, 43,9 минг т кўмир, 19,1 минг т минерал ўғитлар ва бошқалар маҳсулотлар сотилди. 2004 йилда биржанинг умумий товар айланмаси 450,1 млрд. сўмни ташкил этди (2000 йилда 65,8 млрд. сўм; 2003 йилда 288,3 млрд.сўм).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.