Özbekiston Respublikasi amaliy san'ati muzeyi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 45–46-b. — ziyouz.com
Özbekiston Respublikasi amaliy san'ati muzeyi — madaniy-ma'rifiy, ilmiy muassasa; 1937 yilda Toşkent şahrida oçilgan muvaqqat hunarmandlik körgazmasi zaminida amaliy san'at (hunarmandçilik) muzeyi taşkil qilingan. 1960—97 yillarda Özbekiston Mahalliy sanoat vazirligi tarkibida bölib, «Özbekiston amaliy san'at asarlari doimiy körgazmasi» deb atalgan, 1997 yildan hoz. nomida hamda ÖzR Madaniyat va sport işlari vazirligi ixtiyorida. Muzeyda ekskursiyalar, körgazmalar, xazina, ilmiy metodika bölimlari, kutubxona (internet tarmoğiga ulangan) bor. Muzey xazinasida 19-asrning 1-yarmidan to hoz. kungaça bölgan davrda özbekistonlik ustalar tomonidan yaratilgan amaliy san'at durdonalari iiğilgan. Ularni badiiy jihatdan 3 guruhga ajratiş mumkin: qadimiy an'analarda yaratilgan, har bir hududning öziga xosligini aks ettirgan san'at asarlari; 20-asr 2-yarmidan xalq ustalari an'anaviy uslubni yöqotmagan holda öz ijodi bilan rivojlantirib yaratilgan san'at asarlari; bugungi kun amaliy san'at taraqqiyotidan kelib çiqib zamonaviy san'at talablari darajasida yaratilgan yetuk san'at asarlari. Ular 20 nomdagi (kulollik, çinnisozlik, şişasozlik, kaştadözlik, döppi, matoga gul bosiş — çitgarlik, badiiy mato, milliy kiyim, gilamçilik, yoğoç öymakorligi, naqqoşlik, lokli miniatyura, zargarlik, kandakorlik, piçoqçilik va boşqalar) töplamda saqlanadi va muzey ekspozitsiyasi ham şu nomlar böyiça namoyiş etiladi. Muzey ilmiy muassasa sifatida amaliy san'at böyiça keng kölamda ilmiy tekşiriş işlari olib boradi, buyumlarni sotib oladi, ilmiy yoritadi, ekspozitsiyalarida namoyiş etadi, buklet, kataloglar naşr etadi, körgazmalar, ekskursiyalar, ilmiy anjumanlar uyuştiradi.
Muzey 1938 yildan 19-asr oxirida bunyod etilgan çor Rossiyasining diplomati A.A.Polovsevning sobiq saroyida joylaşgan. Binoning özi ham xalq me'morligi va bezak san'atining nodir namunasidir. Uni quriş va bezaşda Buxoro, Samarqand, Toşkent, Xiva va boşqalar şaharlardan kelgan ustalar qatnaşgan, bino ganç va yoğoç öymakorligi, naqqoşlik bilan jozibador bezatilgan. Markaziy xona (sobiq mehmonxona) şifti kundal uslubida bezatilgan bölib, usta O. Qosimjonov naqqoşlarga boşçilik qilgan, koşinlarini riştonlik kulol usta Abdulla işlagan. Xonadagi 2 kamin bezaklari şift va devor naqşlari bilan uyğun, 2 tokça va mehrob bezagini yaratişda toşkentlik usta T.Arslonqulov qatnaşgan. Xonaning yuqoridagi eşigidan boşqa xona (sobiq istirohatxona)ga ötiladi, bu xona ham nafis bezatilgan. Binoning boşqa xonalarida bezak kam; 1961 yilda T.Töxtaxöjayev boşçiligida ta'mirlangan. 1970 yilda muzeyga qöşimça 2 qavatli bino qurilgan. Me'mor U. Abdullayev, M. Ilhomov loyihalari asosida va ular rahbarligida muzey binosi rekonstruksiya qilingan; 80—90-y.larda rassom Ç. Axmarov markaziy xona devorlarini amaliy san'at mavzuidagi miniatyura asarlari bilan bezagan.
Muzey haqida «Özbektelefilm»da «Amaliy san'at muzeyi» (2003), «Amaliy san'at muzeyi ekspozitsiyalari böylab sayohat» (2004) filmlari işlangan.
Ad.: Özbekiston xalq amaliy san'ati, 2 jildli, T., 2004.
Turğun Dösşayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ АМАЛИЙ САНЪАТИ МУЗЕЙИ — маданий-маърифий, илмий муассаса; 1937 йилда Тошкент шаҳрида очилган муваққат ҳунармандлик кўргазмаси заминида амалий санъат (ҳунармандчилик) музейи ташкил қилинган. 1960—97 йилларда Ўзбекистон Маҳаллий саноат вазирлиги таркибида бўлиб, «Ўзбекистон амалий санъат асарлари доимий кўргазмаси» деб аталган, 1997 йилдан ҳоз. номида ҳамда ЎзР Маданият ва спорт ишлари вазирлиги ихтиёрида. Музейда экскурсиялар, кўргазмалар, хазина, илмий методика бўлимлари, кутубхона (интернет тармоғига уланган) бор. Музей хазинасида 19-асрнинг 1-ярмидан то ҳоз. кунгача бўлган даврда ўзбекистонлик усталар томонидан яратилган амалий санъат дурдоналари ииғилган. Уларни бадиий жиҳатдан 3 гуруҳга ажратиш мумкин: қадимий анъаналарда яратилган, ҳар бир ҳудуднинг ўзига хослигини акс эттирган санъат асарлари; 20-аср 2-ярмидан халқ усталари анъанавий услубни йўқотмаган ҳолда ўз ижоди билан ривожлантириб яратилган санъат асарлари; бугунги кун амалий санъат тараққиётидан келиб чиқиб замонавий санъат талаблари даражасида яратилган етук санъат асарлари. Улар 20 номдаги (кулоллик, чиннисозлик, шишасозлик, каштадўзлик, дўппи, матога гул босиш — читгарлик, бадиий мато, миллий кийим, гиламчилик, ёғоч ўймакорлиги, наққошлик, локли миниатюра, заргарлик, кандакорлик, пичоқчилик ва бошқалар) тўпламда сақланади ва музей экспозицияси ҳам шу номлар бўйича намойиш этилади. Музей илмий муассаса сифатида амалий санъат бўйича кенг кўламда илмий текшириш ишлари олиб боради, буюмларни сотиб олади, илмий ёритади, экспозицияларида намойиш этади, буклет, каталоглар нашр этади, кўргазмалар, экскурсиялар, илмий анжуманлар уюштиради.
Музей 1938 йилдан 19-аср охирида бунёд этилган чор Россиясининг дипломати А.А.Половцевнинг собиқ саройида жойлашган. Бинонинг ўзи ҳам халқ меъморлиги ва безак санъатининг нодир намунасидир. Уни қуриш ва безашда Бухоро, Самарқанд, Тошкент, Хива ва бошқалар шаҳарлардан келган усталар қатнашган, бино ганч ва ёғоч ўймакорлиги, наққошлик билан жозибадор безатилган. Марказий хона (собиқ меҳмонхона) шифти кундал услубида безатилган бўлиб, уста О. Қосимжонов наққошларга бошчилик қилган, кошинларини риштонлик кулол уста Абдулла ишлаган. Хонадаги 2 камин безаклари шифт ва девор нақшлари билан уйғун, 2 токча ва меҳроб безагини яратишда тошкентлик уста Т.Арслонқулов қатнашган. Хонанинг юқоридаги эшигидан бошқа хона (собиқ истироҳатхона)га ўтилади, бу хона ҳам нафис безатилган. Бинонинг бошқа хоналарида безак кам; 1961 йилда Т.Тўхтахўжаев бошчилигида таъмирланган. 1970 йилда музейга қўшимча 2 қаватли бино қурилган. Меъмор У. Абдуллаев, М. Илҳомов лойиҳалари асосида ва улар раҳбарлигида музей биноси реконструкция қилинган; 80—90-й.ларда рассом Ч. Ахмаров марказий хона деворларини амалий санъат мавзуидаги миниатюра асарлари билан безаган.
Музей ҳақида «Ўзбектелефильм»да «Амалий санъат музейи» (2003), «Амалий санъат музейи экспозициялари бўйлаб саёҳат» (2004) фильмлари ишланган.
Ад.: Ўзбекистон халқ амалий санъати, 2 жилдли, Т., 2004.
Турғун Дўсшаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.