Özbekiston Respublikasi fanlar akademiyasining asosiy kutubxonasi

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 60–61-b. — ziyouz.com

Özbekiston Respublikasi fanlar akademiyasining asosiy kutubxonasi — respublikadagi yirik kutubxonalardan biri. 1933 yil Toşkent şahrida Özbekiston Fan qömitasi tarkibida taşkil etilgan. 1943 yil Özbekiston FA tarkibiga kirgan. 1964 yilda Özbekiston FA kutubxonalari tizimi markazlaştirilib, 24 ta (2005 yilda 27 ta) ilmiy tekşiriş intlarining kutubxonalari birlaştirildi. 1983 yildan maxsus qurilgan binoda. Fondida 3,6 mln.dan ortiq asar saqlanadi (2005), şundan 698,2 mingdan ziyod nusxasi çet el naşrlaridir, şuningdek, 70 dan ortiq SDdisk ma'lumotlar bazasiga ega. 20 mingdan ortiq kitobxonga xizmat körsatadi.

Kutubxona fondi nodir asarlarga boy: Özbekiston FA tizimidagi birgina Şarqşunoslik instituti kutubxonasida 60 mingga yaqin noyob qölyozmalar bor; fan va texnika sohasidagi nodir qadimiy naşrlar alohida jamlangan [A.P.Fedçenkoning «Qöqondan. 1871 yildagi Qöqon xonligi böylab qilingan sayohatlar haqida» (1871); Klavixoning «1403—1406 yillarda Klavixoning Amir Temur saroyiga Samarqandga qilgan sayohati kundaligi» (1881); Örta Osiyo tadqiqotçisi B.A.Fedçenkoning kutubxonasi katta qimmatga ega], şuningdek Özbekiston olimlarining dissertatsiya va avtoreferatlari ham töplangan.

Kutubxonaning asosiy vazifasi — Özbekiston FA intlari va boşqalar ilmiy tekşiriş muassasalari xodimlarini zarur adabiyot va axborotbibliografiya xizmati bilan ta'minlaş. Kutubxona Respublika yagona axborotma'lumotnoma fondining a'zosi, unga tabiiy fanlar böyiça depozitariy vazifasi yuklangan, Kutubxonalararo abonement (KAA)ning markazi, kutubxonalarning çet el naşrlari bilan töldirişning boş kutubxonasi hamda Özbekiston FA kutubxonalar tarmoğining uslubiy markazidir. Kitobxonlar guruhiga yagona kitob fondi yordamida axborotkutubxonaçilik xizmati körsatiladi.

Kutubxonada quyidagi bölimlar bor: rahbariyat, kutubxonaşunoslik, kitoblarni töplaş va kutubxonalararo ularni ayirboşlaş; çet el naşrlari, xalqaro kitob ayirboşlaş, kitobxonlarga xizmat körsatiş, adabiyotlarga ilmiy işlov beriş, ilmiy bibliografiya, kitob fondi va adabiyotlarni saqlaş, ilmiyuslubiy işlar; şuningdek nusxa köçiriş va köpaytiriş markazlaşgan bölimi mavjud. Kutubxona fondi alifboli, tizimli, predmetli, yangi xorijiy kitoblar, çet el vaqtli matbuoti kabi kataloglar tizimi yordamida yoritiladi. Çet el adabiyotlari markazlaşgan tartibda sotib olinadi hamda xalqaro kitob ayirboşlaş orqali keltiriladi, ba'zi çet el naşrlari mikrofilm tarzida olinadi. Sönggi yillarda çet ellardagi 147 hamkorlari bilan kitob almaşadi. 1994 yildan kutubxona yangi texnologiyalar bilan jihozlanadi: mahalliy kompyuter tarmoği örnatildi; 1995 yildan yangi olingan adabiyotlarning elektron katalogi şakllana boşladi; Avtomatlaştirilgan kutubxona dasturi «IRBIS» örnatildi (1998); Avtomatlaştirilgan Kutubxona modeli va öquv markazi işga tuşdi (2000) va boşqalar.

Kitobxonlar talabini tez va töla qoşşriş maqsadida kutubxona turli xizmat şakllaridan foydalanadi; közgarmalar zalida kitobxonlar yangi olingan adabiyotlar bilan taniştirib boriladi va zarur axborotlar bilan ta'minlanadi, unda kutubxonaga kelib tuşgan mahalliy, çet el naşrlari ma'lum vaqt mobaynida namoyiş etiladi. Kutubxonaning öquv kurslarida kutubxona xodimlariga metodik yordam beriş, yangi texnologiyalarni iş jarayonlariga tatbiq etiş, malaka oşiriş işlari muntazam olib boriladi. «Yangi adabiyotlar axborot byulleteni», «Özbekiston olimlari» turkumida biobibliografiya va bibliografik körsatkiçlarni naşr etadi. Kutubxona turli tarixiy voqealar, sanalarga bağişlab körgazmalar taşkil etadi, adabiyotlar tarğibotining an'anaviy va noan'anaviy şakl va uslublarini qöllaydi, uyuştirilgan körgazmalar uçun körsatkiçlar naşr etadi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ФАНЛАР АКАДЕМИЯСИНИНГ АСОСИЙ КУТУБХОНАСИ — республикадаги йирик кутубхоналардан бири. 1933 йил Тошкент шаҳрида Ўзбекистон Фан қўмитаси таркибида ташкил этилган. 1943 йил Ўзбекистон ФА таркибига кирган. 1964 йилда Ўзбекистон ФА кутубхоналари тизими марказлаштирилиб, 24 та (2005 йилда 27 та) илмий текшириш интларининг кутубхоналари бирлаштирилди. 1983 йилдан махсус қурилган бинода. Фондида 3,6 млн.дан ортиқ асар сақланади (2005), шундан 698,2 мингдан зиёд нусхаси чет эл нашрларидир, шунингдек, 70 дан ортиқ СДдиск маълумотлар базасига эга. 20 мингдан ортиқ китобхонга хизмат кўрсатади.

Кутубхона фонди нодир асарларга бой: Ўзбекистон ФА тизимидаги биргина Шарқшунослик институти кутубхонасида 60 мингга яқин ноёб қўлёзмалар бор; фан ва техника соҳасидаги нодир қадимий нашрлар алоҳида жамланган [А.П.Федченконинг «Қўқондан. 1871 йилдаги Қўқон хонлиги бўйлаб қилинган саёҳатлар ҳақида» (1871); Клавихонинг «1403—1406 йилларда Клавихонинг Амир Темур саройига Самарқандга қилган саёҳати кундалиги» (1881); Ўрта Осиё тадқиқотчиси Б.А.Федченконинг кутубхонаси катта қимматга эга], шунингдек Ўзбекистон олимларининг диссертация ва авторефератлари ҳам тўпланган.

Кутубхонанинг асосий вазифаси — Ўзбекистон ФА интлари ва бошқалар илмий текшириш муассасалари ходимларини зарур адабиёт ва ахборотбиблиография хизмати билан таъминлаш. Кутубхона Республика ягона ахборотмаълумотнома фондининг аъзоси, унга табиий фанлар бўйича депозитарий вазифаси юкланган, Кутубхоналараро абонемент (КАА)нинг маркази, кутубхоналарнинг чет эл нашрлари билан тўлдиришнинг бош кутубхонаси ҳамда Ўзбекистон ФА кутубхоналар тармоғининг услубий марказидир. Китобхонлар гуруҳига ягона китоб фонди ёрдамида ахбороткутубхоначилик хизмати кўрсатилади.

Кутубхонада қуйидаги бўлимлар бор: раҳбарият, кутубхонашунослик, китобларни тўплаш ва кутубхоналараро уларни айирбошлаш; чет эл нашрлари, халқаро китоб айирбошлаш, китобхонларга хизмат кўрсатиш, адабиётларга илмий ишлов бериш, илмий библиография, китоб фонди ва адабиётларни сақлаш, илмийуслубий ишлар; шунингдек нусха кўчириш ва кўпайтириш марказлашган бўлими мавжуд. Кутубхона фонди алифболи, тизимли, предметли, янги хорижий китоблар, чет эл вақтли матбуоти каби каталоглар тизими ёрдамида ёритилади. Чет эл адабиётлари марказлашган тартибда сотиб олинади ҳамда халқаро китоб айирбошлаш орқали келтирилади, баъзи чет эл нашрлари микрофильм тарзида олинади. Сўнгги йилларда чет эллардаги 147 ҳамкорлари билан китоб алмашади. 1994 йилдан кутубхона янги технологиялар билан жиҳозланади: маҳаллий компьютер тармоғи ўрнатилди; 1995 йилдан янги олинган адабиётларнинг электрон каталоги шакллана бошлади; Автоматлаштирилган кутубхона дастури «ИРБИС» ўрнатилди (1998); Автоматлаштирилган Кутубхона модели ва ўқув маркази ишга тушди (2000) ва бошқалар.

Китобхонлар талабини тез ва тўла қошшриш мақсадида кутубхона турли хизмат шаклларидан фойдаланади; кўзгармалар залида китобхонлар янги олинган адабиётлар билан таништириб борилади ва зарур ахборотлар билан таъминланади, унда кутубхонага келиб тушган маҳаллий, чет эл нашрлари маълум вақт мобайнида намойиш этилади. Кутубхонанинг ўқув курсларида кутубхона ходимларига методик ёрдам бериш, янги технологияларни иш жараёнларига татбиқ этиш, малака ошириш ишлари мунтазам олиб борилади. «Янги адабиётлар ахборот бюллетени», «Ўзбекистон олимлари» туркумида биобиблиография ва библиографик кўрсаткичларни нашр этади. Кутубхона турли тарихий воқеалар, саналарга бағишлаб кўргазмалар ташкил этади, адабиётлар тарғиботининг анъанавий ва ноанъанавий шакл ва услубларини қўллайди, уюштирилган кўргазмалар учун кўрсаткичлар нашр этади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.