Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 47–50-b. — ziyouz.com
Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi — Özbekiston Respublikasi hukumati; ijro etuvçi hokimiyatning markaziy organi. Qarorgohi — Toşkent şahrining Mustaqillik maydonidagi Hukumat uyi. Vazirlar Mahkamasining huquqiy asoslari Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 20bobida va «Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi töğrisida» (1993 yil 6 may; yangi tahrirda 2003 yil 29 avg.)gi qonunda belgilangan. Konstitutsiyaga qöra, Vazirlar Mahkamasi iqtisodiyotning, ijtimoiy va ma'naviy sohaning samarali faoliyatiga rahbarlikni, Özbekiston Respublikasi qonunlari, Oliy Majlis qarorlari, Özbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyişlari ijrosini ta'minlaydi. Vazirliklar, davlat qömitalari, idoralar hamda davlat va xöjalik boşqaruvining boşqa organlari işini muvofiqlaştiradi va yönaltiradi.
Vazirlar Mahkamasi öz vakolatlari doirasida: iqtisodiy, ijtimoiymadaniy jarayonlarni boşqaradi; mulkçilikning barça şakllarini uyğunlaştiriş va ularning tengligi, iqtisodiyotni monopoliyalaştirişdan çiqariş, bozor iqtisodiyotining huquqiy mexanizmini işga soliş asosida erkin tadbirkorlik uçun şartşaroitlar yaratadi; xöjalik yuritişning yangi şakllarini barpo etişga va mustahkamlaşga kömaklaşadi; Özbekiston Respublikasida pul va kredit tizimini mustahkamlaş çoratadbirlarini köradi; yagona narx siyosatini ötkaziş, mehnatga haq tölaş miqdorining belgilangan kafolatlarini hamda ijtimoiy ta'minot darajasini ta'minlaş çoratadbirlarini işlab çiqadi va amalga oşiradi; ^yespublika byudjetini, şuningdek, Özbekiston Respublikasining iqgisodiy va ijtimoiy rivojlantiriş istiqbollarini va eng muhim dasturlarini işlab çiqadi va ularning ijrosini taşkil etadi, boşqaruv tuzilmasini takomillaştiriş töğrisidagi takliflarni işlab çiqadi; fan va texnikani rivojlantiriş çoratadbirlarini amalga oşiradi; fuqarolarni ijtimoiy va huquqiy himoya qiliş, ularning mehnat qiliş huquqini ta'minlaş çoratadbirlarini köradi; soğliqni saqlaş, xalq ta'limini rivojlantiriş va takomillaştirişning asosiy yönalişlarini belgilaydi, madaniyatni rivojlantirişga kömaklaşadi; Özbekiston Respublikasining davlat xavfsizligini va mudofaa qudratini oşiriş, davlat çegaralarini qöriqlaş, jamoat tartibini saqlaş tadbirlarini amalga oşirişga qömaklaşadi; respublika va xalqaro ahamiyatga ega bölgan yirik ekologik dasturlarni amalga oşiriş borasidagi işlarni muvofiqlaştiradi; yirik avariyalar va falokatlarning, şuningdek, tabiiy ofatlarning oqibatlarini tugatiş çoratadbirlarini köradi; Özbekiston Respublikasining xorijiy davlatlar va xalqaro taşkilotlardagi vakilligini ta'minlaydi, hukumatlararo şartnoma va bitimlar tuzadi, ularni bajariş çoratadbirlarini köradi; taşqi iqtisodiy faoliyat, ilmiytexnikaviy va madaniy hamkorlik sohasida rahbarlikni amalga oşiradi.
Vazirlar Mahkamasi Özbekiston Respublikasi Boş vaziri, uning örinbosarlari, vazirlar, davlat kömitalarining raislaridan iborat.
Qoraqalpoğiston Respublikasi hukumatining boşliği Vazirlar Mahkamasi tarkibiga öz lavozimi böyiça kiradi.
Vazirlar Mahkamasining tarkibi Özbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan şakllantiriladi. Özbekiston Respublikasi Boş vaziri nomzodi Özbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan, Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisining palatalari tomonidan körib çiqiladi va tasdiqlanadi. Vazirlar Mahkamasining a'zolari Özbekiston Respublikasi Boş vaziri taqdimiga binoan, Özbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi.
Özbekiston Respublikasi Boş vaziri Vazirlar Mahkamasi faoliyatini taşkil etadi va unga rahbarlik qiladi, uning samarali işlaşi uçun şaxsan javob beradi, Vazirlar Mahkamasining majlislariga raislik qiladi, uning qarorlarini imzolaydi.
Vazirlar Mahkamasi qonunçilik taşabbusi huquqiga ega.
Özbekiston Respublikasining Prezidenti Vazirlar Mahkamasi vakolatiga kiruvçi masalalar yuzasidan qarorlar qabul qilişga, uning majlislarida raislik qilişga, Vazirlar Mahkamasi qarorlari va farmoyişlarini hamda Boş vazir farmoyişlarini bekor qilişga haqli.
Vazirlar Mahkamasi öz faoliyatida Özbekiston Respublikasi Prezidenti va Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisi oldida javobgardir. Vazirlar Mahkamasi yangi saylangan Oliy Majlis oddida öz vakolatlarini zimmasidan soqit qiladi.
Vazirlar Mahkamasining faoliyatini taşkil etiş tartibi Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2005 yil 14 fevdagi 62sonli qarori bilan tasdiklangan Vazirlar Mahkamasining Reglamentida belgilangan. Vazirlar Mahkamasining işi çoraklik rejalariga muvofiq olib boriladi.
Vazirlar Mahkamasi majlislarida davlat boşqaruvi, xöjalik va ijtimoiymadaniy qurilişning eng muhim masalalari hal etiladi. Vazirlar Mahkamasining majlislari yilning har çoragida kamida 1 marta ötkaziladi. Vazirlar Mahkamasining doimiy organi sifatida Boş vazir va uning örinbosarlaridan iborat tarkibdagi Vazirlar Mahkamasining Rayosati faoliyat körsatadi. Boş vazirning qaroriga muvofiq, Vazirlar Mahkamasi Rayosati tarkibiga Özbekiston Respublikasi hukumatining boşqa a'zolari ham kiritilişi mumkin. Şoşilinç masalalarni muhokama qiliş zarurati tutilganda Vazirlar Mahkamasi va uning Rayosatining navbatdan taşqari majlislari ötkazilişi mumkin. Özbekiston Respublikasi Boş vaziri har haftada Boş vazir örinbosari, Axborottahliliy boşqarmasi boşliği va Apparat rahbari iştirokida kengaşlar ötkazadi, ularda Özbekiston Respublikasi Prezidentining topşiriqlari bajarilişini uyuştiriş masalalari, hukumat apparatining kundalik faoliyati muhokama qilinadi.
Vazirlar Mahkamasi amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq Özbekiston Respublikasining butun hududida barça organlar, korxonalar, muassasalar, taşkilotlar, mansabdor şaxslar va fuqarolar tomonidan bajarilişi majburiy bölgan qarorlar va farmoyişlar çiqaradi.
Davlat va xöjalik boşqaruvining ayrim masalalari böyiça takliflar tayyorlaş, Vazirlar Mahkamasining qarorlari loyihalarini işlab çiqiş, şuningdek, Vazirlar Mahkamasining ayrim topşiriqlarini bajariş uçun Vazirlar Mahkamasining muvaqqat komissiyalari va boşqa işçi organlari tuzilişi mumkin.
Vazirlar Mahkamasi va uning Rayosati majlislarini tayyorlaş, tegişli qarorlar loyihalarini, tahliliy, axborot va boşqalar materiallarni tayyorlaş, Vazirlar Mahkamasi qarorlarining bajarilişini muntazam ravişda tekşirib boriş uçun Vazirlar Mahkamasi Apparati faoliyat körsatadi. Quyidagi Axborottahlil departamentlari Vazirlar Mahkamasi apparatining asosiy tarkibiy bölinmalari hisoblanadi: Iqtisodiyotdagi tarkibiy islohotlar yiğma axborottahlil departamenti; Agrosanoat va suv xöjaligi komplekslari masalalari axborottahlil departamenti; Kommunal soha, transport, kapital quriliş va quriliş industriyasi masalalari axborottahlil departamenti; Yoqilğienergetika kompleksi, kimyo, metallurgiya va maşinasozlik masalalari axborottahlil departamenti; Iste'mol tovarlari va savdo kompleksi masalalari axborottahlil departamenti; Axborot tizimlari va telekommunikatsiyalar masalalari axborottaxdil departamenti; Ta'lim, soğliqni saqlaş va ijtimoiy muhofaza masalalari axborottahlil departamenti va Taşqi aloqalar masalalari axborottahlil departamenti. Vazirlar Mahkamasi apparati işini Vazirlar Mahkamasi apparati rahbari muvofiqlaştirib boradi. Apparat rahbari öz maqomi böyiça Boş vazir örinbosariga tenglaştirilib, Özbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan vazifasiga tayinlanadi va böşatiladi.
Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi «Xalq sözi» — «Narodnoye slovo» gaz.larining hammuassisi (uşbu gaz.lar ayni vaqtda Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisi gaz.lari hisoblanadi), «Pravda Vostoka» gaz. ning muassisidir.
Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi binosi — Toşkent şahrining Mustaqillik maydonida (1968, me'mori B. Mezensev va b.; muhandisi V. Kriçevskiy va boşqalar). 7 qavatli bino temirbeton bloklardan tiklangan, 1qavati V şaklidagi ustunlardan iborat; tarzidagi vertikal çiziklar feruza rang devor yöllari bilan binoga uluğvorlik baxş etgan. 1999 yil fev.da sodir bölgan qöporuvçilik vaqtida şikastlangan bino 2000 yilda ta'mirlandi. Ta'mirlaşda binoni mustahkamlaş, «Hukumat uyi» talabiga mos yangi me'moriy yeçimini hal etişga ahamiyat berildi. Binoning yangi körinişi körkam, salobatli hamda vazmin: oçiq qoldirilgan 1 qavati qizil marmar devor bilan berkitildi; asosiy kiriş eşigi ustidagi tom çiziğidan çiqib yuqoriga kötarilgan oyna devorda respublika gerbi va bayroği örnatildi. Binoning tilla rang oynalari sirtlariga işlatilgan granitlar poydevor sirtidagi qoplamalar bilan uyğun. Binoning içki qismi ham qayta ta'mirlandi, xonalar pardozlanib uluğvor körinişga ega böldi (gançkorlik işlarida M. Sultonov, Mirvohid Usmonov va boşqalar; naqqoşlik işlarida A. Karimov va boşqalar ustalar iştirok etgan). Binoning içki hovlisi piramida şaklidagi maxsus şaffof oynali tom bilan yopilib «qişki boğ» tusini olgan. Bino maydondagi boşqa inşootlar bilan uyğunlikda majmua hosil qiladi, atrofi kökalamzorlar, gulzorlar bilan sölim maskanga aylantirilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ВАЗИРЛАР МАҲКАМАСИ — Ўзбекистон Республикаси ҳукумати; ижро этувчи ҳокимиятнинг марказий органи. Қароргоҳи — Тошкент шаҳрининг Мустақиллик майдонидаги Ҳукумат уйи. Вазирлар Маҳкамасининг ҳуқуқий асослари Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 20бобида ва «Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси тўғрисида» (1993 йил 6 май; янги таҳрирда 2003 йил 29 авг.)ги қонунда белгиланган. Конституцияга қўра, Вазирлар Маҳкамаси иқтисодиётнинг, ижтимоий ва маънавий соҳанинг самарали фаолиятига раҳбарликни, Ўзбекистон Республикаси қонунлари, Олий Мажлис қарорлари, Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонлари, қарорлари ва фармойишлари ижросини таъминлайди. Вазирликлар, давлат қўмиталари, идоралар ҳамда давлат ва хўжалик бошқарувининг бошқа органлари ишини мувофиқлаштиради ва йўналтиради.
Вазирлар Маҳкамаси ўз ваколатлари доирасида: иқтисодий, ижтимоиймаданий жараёнларни бошқаради; мулкчиликнинг барча шаклларини уйғунлаштириш ва уларнинг тенглиги, иқтисодиётни монополиялаштиришдан чиқариш, бозор иқтисодиётининг ҳуқуқий механизмини ишга солиш асосида эркин тадбиркорлик учун шартшароитлар яратади; хўжалик юритишнинг янги шаклларини барпо этишга ва мустаҳкамлашга кўмаклашади; Ўзбекистон Республикасида пул ва кредит тизимини мустаҳкамлаш чоратадбирларини кўради; ягона нарх сиёсатини ўтказиш, меҳнатга ҳақ тўлаш миқдорининг белгиланган кафолатларини ҳамда ижтимоий таъминот даражасини таъминлаш чоратадбирларини ишлаб чиқади ва амалга оширади; ^еспублика бюджетини, шунингдек, Ўзбекистон Республикасининг иқгисодий ва ижтимоий ривожлантириш истиқболларини ва энг муҳим дастурларини ишлаб чиқади ва уларнинг ижросини ташкил этади, бошқарув тузилмасини такомиллаштириш тўғрисидаги таклифларни ишлаб чиқади; фан ва техникани ривожлантириш чоратадбирларини амалга оширади; фуқароларни ижтимоий ва ҳуқуқий ҳимоя қилиш, уларнинг меҳнат қилиш ҳуқуқини таъминлаш чоратадбирларини кўради; соғлиқни сақлаш, халқ таълимини ривожлантириш ва такомиллаштиришнинг асосий йўналишларини белгилайди, маданиятни ривожлантиришга кўмаклашади; Ўзбекистон Республикасининг давлат хавфсизлигини ва мудофаа қудратини ошириш, давлат чегараларини қўриқлаш, жамоат тартибини сақлаш тадбирларини амалга оширишга қўмаклашади; республика ва халқаро аҳамиятга эга бўлган йирик экологик дастурларни амалга ошириш борасидаги ишларни мувофиқлаштиради; йирик авариялар ва фалокатларнинг, шунингдек, табиий офатларнинг оқибатларини тугатиш чоратадбирларини кўради; Ўзбекистон Республикасининг хорижий давлатлар ва халқаро ташкилотлардаги вакиллигини таъминлайди, ҳукуматлараро шартнома ва битимлар тузади, уларни бажариш чоратадбирларини кўради; ташқи иқтисодий фаолият, илмийтехникавий ва маданий ҳамкорлик соҳасида раҳбарликни амалга оширади.
Вазирлар Маҳкамаси Ўзбекистон Республикаси Бош вазири, унинг ўринбосарлари, вазирлар, давлат кўмиталарининг раисларидан иборат.
Қорақалпоғистон Республикаси ҳукуматининг бошлиғи Вазирлар Маҳкамаси таркибига ўз лавозими бўйича киради.
Вазирлар Маҳкамасининг таркиби Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан шакллантирилади. Ўзбекистон Республикаси Бош вазири номзоди Ўзбекистон Республикаси Президентининг тақдимига биноан, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг палаталари томонидан кўриб чиқилади ва тасдиқланади. Вазирлар Маҳкамасининг аъзолари Ўзбекистон Республикаси Бош вазири тақдимига биноан, Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан тасдиқланади.
Ўзбекистон Республикаси Бош вазири Вазирлар Маҳкамаси фаолиятини ташкил этади ва унга раҳбарлик қилади, унинг самарали ишлаши учун шахсан жавоб беради, Вазирлар Маҳкамасининг мажлисларига раислик қилади, унинг қарорларини имзолайди.
Вазирлар Маҳкамаси қонунчилик ташаббуси ҳуқуқига эга.
Ўзбекистон Республикасининг Президенти Вазирлар Маҳкамаси ваколатига кирувчи масалалар юзасидан қарорлар қабул қилишга, унинг мажлисларида раислик қилишга, Вазирлар Маҳкамаси қарорлари ва фармойишларини ҳамда Бош вазир фармойишларини бекор қилишга ҳақли.
Вазирлар Маҳкамаси ўз фаолиятида Ўзбекистон Республикаси Президенти ва Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси олдида жавобгардир. Вазирлар Маҳкамаси янги сайланган Олий Мажлис оддида ўз ваколатларини зиммасидан соқит қилади.
Вазирлар Маҳкамасининг фаолиятини ташкил этиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2005 йил 14 февдаги 62сонли қарори билан тасдикланган Вазирлар Маҳкамасининг Регламентида белгиланган. Вазирлар Маҳкамасининг иши чораклик режаларига мувофиқ олиб борилади.
Вазирлар Маҳкамаси мажлисларида давлат бошқаруви, хўжалик ва ижтимоиймаданий қурилишнинг энг муҳим масалалари ҳал этилади. Вазирлар Маҳкамасининг мажлислари йилнинг ҳар чорагида камида 1 марта ўтказилади. Вазирлар Маҳкамасининг доимий органи сифатида Бош вазир ва унинг ўринбосарларидан иборат таркибдаги Вазирлар Маҳкамасининг Раёсати фаолият кўрсатади. Бош вазирнинг қарорига мувофиқ, Вазирлар Маҳкамаси Раёсати таркибига Ўзбекистон Республикаси ҳукуматининг бошқа аъзолари ҳам киритилиши мумкин. Шошилинч масалаларни муҳокама қилиш зарурати тутилганда Вазирлар Маҳкамаси ва унинг Раёсатининг навбатдан ташқари мажлислари ўтказилиши мумкин. Ўзбекистон Республикаси Бош вазири ҳар ҳафтада Бош вазир ўринбосари, Ахбороттаҳлилий бошқармаси бошлиғи ва Аппарат раҳбари иштирокида кенгашлар ўтказади, уларда Ўзбекистон Республикаси Президентининг топшириқлари бажарилишини уюштириш масалалари, ҳукумат аппаратининг кундалик фаолияти муҳокама қилинади.
Вазирлар Маҳкамаси амалдаги қонун ҳужжатларига мувофиқ Ўзбекистон Республикасининг бутун ҳудудида барча органлар, корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, мансабдор шахслар ва фуқаролар томонидан бажарилиши мажбурий бўлган қарорлар ва фармойишлар чиқаради.
Давлат ва хўжалик бошқарувининг айрим масалалари бўйича таклифлар тайёрлаш, Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари лойиҳаларини ишлаб чиқиш, шунингдек, Вазирлар Маҳкамасининг айрим топшириқларини бажариш учун Вазирлар Маҳкамасининг муваққат комиссиялари ва бошқа ишчи органлари тузилиши мумкин.
Вазирлар Маҳкамаси ва унинг Раёсати мажлисларини тайёрлаш, тегишли қарорлар лойиҳаларини, таҳлилий, ахборот ва бошқалар материалларни тайёрлаш, Вазирлар Маҳкамаси қарорларининг бажарилишини мунтазам равишда текшириб бориш учун Вазирлар Маҳкамаси Аппарати фаолият кўрсатади. Қуйидаги Ахбороттаҳлил департаментлари Вазирлар Маҳкамаси аппаратининг асосий таркибий бўлинмалари ҳисобланади: Иқтисодиётдаги таркибий ислоҳотлар йиғма ахбороттаҳлил департаменти; Агросаноат ва сув хўжалиги комплекслари масалалари ахбороттаҳлил департаменти; Коммунал соҳа, транспорт, капитал қурилиш ва қурилиш индустрияси масалалари ахбороттаҳлил департаменти; Ёқилғиэнергетика комплекси, кимё, металлургия ва машинасозлик масалалари ахбороттаҳлил департаменти; Истеъмол товарлари ва савдо комплекси масалалари ахбороттаҳлил департаменти; Ахборот тизимлари ва телекоммуникациялар масалалари ахбороттахдил департаменти; Таълим, соғлиқни сақлаш ва ижтимоий муҳофаза масалалари ахбороттаҳлил департаменти ва Ташқи алоқалар масалалари ахбороттаҳлил департаменти. Вазирлар Маҳкамаси аппарати ишини Вазирлар Маҳкамаси аппарати раҳбари мувофиқлаштириб боради. Аппарат раҳбари ўз мақоми бўйича Бош вазир ўринбосарига тенглаштирилиб, Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармони билан вазифасига тайинланади ва бўшатилади.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси «Халқ сўзи» — «Народное слово» газ.ларининг ҳаммуассиси (ушбу газ.лар айни вақтда Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси газ.лари ҳисобланади), «Правда Востока» газ. нинг муассисидир.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси биноси — Тошкент шаҳрининг Мустақиллик майдонида (1968, меъмори Б. Мезенцев ва б.; муҳандиси В. Кричевский ва бошқалар). 7 қаватли бино темирбетон блоклардан тикланган, 1қавати V шаклидаги устунлардан иборат; тарзидаги вертикал чизиклар феруза ранг девор йўллари билан бинога улуғворлик бахш этган. 1999 йил фев.да содир бўлган қўпорувчилик вақтида шикастланган бино 2000 йилда таъмирланди. Таъмирлашда бинони мустаҳкамлаш, «Ҳукумат уйи» талабига мос янги меъморий ечимини ҳал этишга аҳамият берилди. Бинонинг янги кўриниши кўркам, салобатли ҳамда вазмин: очиқ қолдирилган 1 қавати қизил мармар девор билан беркитилди; асосий кириш эшиги устидаги том чизиғидан чиқиб юқорига кўтарилган ойна деворда республика герби ва байроғи ўрнатилди. Бинонинг тилла ранг ойналари сиртларига ишлатилган гранитлар пойдевор сиртидаги қопламалар билан уйғун. Бинонинг ички қисми ҳам қайта таъмирланди, хоналар пардозланиб улуғвор кўринишга эга бўлди (ганчкорлик ишларида М. Султонов, Мирвоҳид Усмонов ва бошқалар; наққошлик ишларида А. Каримов ва бошқалар усталар иштирок этган). Бинонинг ички ҳовлиси пирамида шаклидаги махсус шаффоф ойнали том билан ёпилиб «қишки боғ» тусини олган. Бино майдондаги бошқа иншоотлар билан уйғунликда мажмуа ҳосил қилади, атрофи кўкаламзорлар, гулзорлар билан сўлим масканга айлантирилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.