Özbekiston Respublikasining ma'muriy-hududiy tuzilişi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 71–72-b. — ziyouz.com
Özbekiston Respublikasining ma'muriy-hududiy tuzilişi — Özbekiston hududining ma'lum qismlarga bölinişi.
Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 16bobi Ö.R.m.h.t.ga bağişlangan. Konstitutsiyaga köra, «Özbekiston Respublikasi viloyatlar, tumanlar, şaharlar, şaharçalar, qişloqlar, ovullar, şuningdek, Qoraqalpoğiston Respublikasidan iborat» (68-modda). Özbekiston Respublikasining hoz. ma'muriyhududiy bölinişi mamlakatning işlab çiqaruvçi kuçlari ahvolini, ularning joylaşiş xususiyatini, transport va aloqa vositalarining rivojlanişi, joylardagi boşqaruvning taşkiliy tuzilişini aks ettiradi. Viloyat Özbekiston Respublikasi ma'muriyhududiy tizimidagi yuqori böğindir va eng yirik bölinma sifatida alohida örin tutadi. Hududiy tizimning qolgan böğinlari — tuman, şahar, şaharça, sişloq, ovul viloyatning tarkibiy qismlari, içki böğinlaridir. Qişloq joylaridagi iqtisodiy, xöjalik va ijtimoiymadaniy hayotga tumanlar orqali bevosita rahbarlik amalga oşiriladi. Özbekiston Respublikasidagi şaharlar respublika böysunuvidagi, viloyat, Qoraqalpoğiston Respublikasi va tuman böysunuvidagi şaharlarga bölinadi. Respublika böysunuvidagi şaharlar toifasiga aholisi 500 ming kişidan ortiq yirik iqtisodiy, madaniy, ma'muriy markaz bölgan şahar (Toşkent şahri) kiradi. Viloyat, Qoraqalpoğiston Respublikasi böysunuvidagi şaharlar turkumiga, qoida tariqasida, kamida 30 ming aholisi bölgan, muhim ma'muriy ahamiyat kasb etadigan, istiqbolli iqtisodiy va madaniy markazlar deb hisoblangan şaharlar kiritilişi mumkin. Tuman böysunuvidagi şaharlar turkumiga sanoat korxonalari, kommunal xöjaligi, davlat uyjoy fondi, rivojlangan ijtimoiymadaniy muassasalari, savdo, umumiy ovqatlaniş, maişiy xizmat körsatiş korxonalari mavjud bölgan hamsa aholisi 7 ming kişidan kam bölmagan va uning 2/, qismini işçi, xizmatçilar, ularning oila a'zolari taşkil etgan şaharçalar, aholi punktlari kiradi. Qişloq, ovul, şaharça — respublika ma'muriyhududiy tizimidagi eng quyi böğinlar. Şaharçalar turkumiga sanoat korxonalari, qurilişlar, t.y. staitsiyalari va boşqalar muhim obyektlar yaqinida joylaşgan hamda, qoida tariqasida, kamida 2 ming aholisi bölgan aholi punktlari kiritilişi mumkin.
Qoraqalpoğiston Respublikasi, viloyatlar, Toşkent şahrining çegaralarini özgartiriş, şuningdek, viloyatlar, şaharlar, tumanlar taşkil qiliş va ularni tugatiş Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisining roziligi bilan amalga oşiriladi.
«Özbekiston Respublikasida ma'muriyhududiy tuziliş, toponimik obyektlarga nom beriş va ularning nomlarini özgartiriş masalalarini hal etiş tartibi töğrisida»gi qonun (1996 yil 30 avg.)da viloyatlar, tumanlar, şaharlar, şaharçalar, qişloqlar, ovullarni tuziş, tugatiş, ularning çegaralarini özgartiriş, ma'muriy markazlarni köçiriş tartibi belgilangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНИНГ МАЪМУРИЙ-ҲУДУДИЙ ТУЗИЛИШИ — Ўзбекистон ҳудудининг маълум қисмларга бўлиниши.
Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 16боби Ў.Р.м.ҳ.т.га бағишланган. Конституцияга кўра, «Ўзбекистон Республикаси вилоятлар, туманлар, шаҳарлар, шаҳарчалар, қишлоқлар, овуллар, шунингдек, Қорақалпоғистон Республикасидан иборат» (68-модда). Ўзбекистон Республикасининг ҳоз. маъмурийҳудудий бўлиниши мамлакатнинг ишлаб чиқарувчи кучлари аҳволини, уларнинг жойлашиш хусусиятини, транспорт ва алоқа воситаларининг ривожланиши, жойлардаги бошқарувнинг ташкилий тузилишини акс эттиради. Вилоят Ўзбекистон Республикаси маъмурийҳудудий тизимидаги юқори бўғиндир ва энг йирик бўлинма сифатида алоҳида ўрин тутади. Ҳудудий тизимнинг қолган бўғинлари — туман, шаҳар, шаҳарча, цишлоқ, овул вилоятнинг таркибий қисмлари, ички бўғинларидир. Қишлоқ жойларидаги иқтисодий, хўжалик ва ижтимоиймаданий ҳаётга туманлар орқали бевосита раҳбарлик амалга оширилади. Ўзбекистон Республикасидаги шаҳарлар республика бўйсунувидаги, вилоят, Қорақалпоғистон Республикаси ва туман бўйсунувидаги шаҳарларга бўлинади. Республика бўйсунувидаги шаҳарлар тоифасига аҳолиси 500 минг кишидан ортиқ йирик иқтисодий, маданий, маъмурий марказ бўлган шаҳар (Тошкент шаҳри) киради. Вилоят, Қорақалпоғистон Республикаси бўйсунувидаги шаҳарлар туркумига, қоида тариқасида, камида 30 минг аҳолиси бўлган, муҳим маъмурий аҳамият касб этадиган, истиқболли иқтисодий ва маданий марказлар деб ҳисобланган шаҳарлар киритилиши мумкин. Туман бўйсунувидаги шаҳарлар туркумига саноат корхоналари, коммунал хўжалиги, давлат уйжой фонди, ривожланган ижтимоиймаданий муассасалари, савдо, умумий овқатланиш, маиший хизмат кўрсатиш корхоналари мавжуд бўлган ҳамца аҳолиси 7 минг кишидан кам бўлмаган ва унинг 2/, қисмини ишчи, хизматчилар, уларнинг оила аъзолари ташкил этган шаҳарчалар, аҳоли пунктлари киради. Қишлоқ, овул, шаҳарча — республика маъмурийҳудудий тизимидаги энг қуйи бўғинлар. Шаҳарчалар туркумига саноат корхоналари, қурилишлар, т.й. стаициялари ва бошқалар муҳим объектлар яқинида жойлашган ҳамда, қоида тариқасида, камида 2 минг аҳолиси бўлган аҳоли пунктлари киритилиши мумкин.
Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар, Тошкент шаҳрининг чегараларини ўзгартириш, шунингдек, вилоятлар, шаҳарлар, туманлар ташкил қилиш ва уларни тугатиш Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг розилиги билан амалга оширилади.
«Ўзбекистон Республикасида маъмурийҳудудий тузилиш, топонимик объектларга ном бериш ва уларнинг номларини ўзгартириш масалаларини ҳал этиш тартиби тўғрисида»ги қонун (1996 йил 30 авг.)да вилоятлар, туманлар, шаҳарлар, шаҳарчалар, қишлоқлар, овулларни тузиш, тугатиш, уларнинг чегараларини ўзгартириш, маъмурий марказларни кўчириш тартиби белгиланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.