Özgan zilzilasi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 113–114-b. — ziyouz.com
Özgan zilzilasi — 1924 y 6 va 12 iyulda Farğona vodiysining jan,şarqida Özgan şahri atrofida sodir bölgan zilzilalar. Ularning magnitudasi 6,4 va 6,5 bölib, birinçisi 7—8 ball, ikkinçisi 8—9 ball bilan tebrangan. Tösatdan yer ostidan çiqqan guldiragan kuçli tovuş odamlarni vahimaga solgan. Zilzila öçoklari yer qa'rida 22 km dan 14 km gaça bölgan çuqurlikda joylaşgan. Epitsentr zonalari Qurşob atrofidagi antiklinal geologik strukturalar bilan boğliq bölib, Qurşob yer yoriqlari böyiça yunalgan. Ana şu yer yoriqlarining hoz. zamon tektonik harakatlari natijasida yer osti qatlamlarning bir-biriga nisbatan siljişi zilzila öçoqlarini kelib çiqişiga sabab bölgan. Bu zilzilalardan Özgan, Yassi va Andijon şahrilari va atrofdagi qişloqlar katta talafot körgan. Ayniqsa, 12 iyuldagi tebraniş natijasida bu joylarda 2000 ga yaqin binolar yer bilan yakson bölib, 950 tasiga katta şikast yetgan. Andijon şahrida 1902 yildagi zilziladan söng qurilgan yangi imoratlar ham zarar körgan. Uzganda faqat masjid minorasi saqlanib qolgan. Zilziladan Qurşob daryosi sohilida paydo bölgan köçkilar yöl va qişloqlarga yopirilib tuşib, bir neça önlab odamlar va çorva mollarini halokatga uçratgan hamda 100 ga yaqin imorat köçkilar tagida qolgan. Quduqlarda suv sathi kötarilib, ba'zi joylarni suv bosgan.
Oldiyor toğlari yon bağrida yer yorilgan va toğ jinslari harakatga kelib, kattakatta toş bölaklari qulagan va ba'zi joylarda öpirilmalar hosil bölgan. Keyingi yillarda seysmotektonik izlanişlar natijasida Qurşob yer yoriqlarida 7—8 balli zilzilalar böliş ehtimoli bölgan Qurşob seysmogen zonasi ajratilgan. Bu zonaning davomida 1974 yilda bir neça kuçli zilzilalar bölgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎЗГАН ЗИЛЗИЛАСИ — 1924 й 6 ва 12 июлда Фарғона водийсининг жан,шарқида Ўзган шаҳри атрофида содир бўлган зилзилалар. Уларнинг магнитудаси 6,4 ва 6,5 бўлиб, биринчиси 7—8 балл, иккинчиси 8—9 балл билан тебранган. Тўсатдан ер остидан чиққан гулдираган кучли товуш одамларни ваҳимага солган. Зилзила ўчоклари ер қаърида 22 км дан 14 км гача бўлган чуқурликда жойлашган. Эпицентр зоналари Қуршоб атрофидаги антиклиналь геологик структуралар билан боғлиқ бўлиб, Қуршоб ер ёриқлари бўйича йуналган. Ана шу ер ёриқларининг ҳоз. замон тектоник ҳаракатлари натижасида ер ости қатламларнинг бир-бирига нисбатан силжиши зилзила ўчоқларини келиб чиқишига сабаб бўлган. Бу зилзилалардан Ўзган, Ясси ва Андижон шаҳрилари ва атрофдаги қишлоқлар катта талафот кўрган. Айниқса, 12 июлдаги тебраниш натижасида бу жойларда 2000 га яқин бинолар ер билан яксон бўлиб, 950 тасига катта шикаст етган. Андижон шаҳрида 1902 йилдаги зилзиладан сўнг қурилган янги иморатлар ҳам зарар кўрган. Узганда фақат масжид минораси сақланиб қолган. Зилзиладан Қуршоб дарёси соҳилида пайдо бўлган кўчкилар йўл ва қишлоқларга ёпирилиб тушиб, бир неча ўнлаб одамлар ва чорва молларини ҳалокатга учратган ҳамда 100 га яқин иморат кўчкилар тагида қолган. Қудуқларда сув сатҳи кўтарилиб, баъзи жойларни сув босган.
Олдиёр тоғлари ён бағрида ер ёрилган ва тоғ жинслари ҳаракатга келиб, каттакатта тош бўлаклари қулаган ва баъзи жойларда ўпирилмалар ҳосил бўлган. Кейинги йилларда сейсмотектоник изланишлар натижасида Қуршоб ер ёриқларида 7—8 балли зилзилалар бўлиш эҳтимоли бўлган Қуршоб сейсмоген зонаси ажратилган. Бу зонанинг давомида 1974 йилда бир неча кучли зилзилалар бўлган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.