Özgaruvçi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 117-b. — ziyouz.com
Özgaruvçi — matematika va mantiqda ma'lum obyektlar töplamining umumiy elementini ifodalovçi tuşunça; har xil qiymatlar qabul qiladigan miqdor. Bu obyektlarning har biri mos Ö.ning qiymati, ularning töplami esa Ö.ning özgariş sohasi böladi. Oliy matematika asosçilari ?.Dekart, G.V.Leybnits, I. Nyuton, P.Ferma va boşqalar olimlarning ilmiy işlaridan boşlab Ö. deganda özgariş jarayonida turliça qiymatlarni olişi mumkin bölgan muayyan bir kattalik tuşunilgan.
Ö. tuşunçasi dastlab harfiy belgilaşlar rasm bölgandan söng analitik geometriya, differensial va integral hisob yaratila boşlagan davrda ma'lum jarayon davomida özgaradigan miqdorni ifodalab, özgarmas miqdor (konstanta) ga qarama-qarşi qöyilgan. Bunday ma'noda talqin qilingan Ö. tuşunçasi matematikada dialektik rol öynab, matematik analizda, şuningdek, mexanika va fizika masalalarini matematik tahlil qilişda qulaylik tuğdirgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎЗГАРУВЧИ — математика ва мантиқда маълум объектлар тўпламининг умумий элементини ифодаловчи тушунча; ҳар хил қийматлар қабул қиладиган миқдор. Бу объектларнинг ҳар бири мос Ў.нинг қиймати, уларнинг тўплами эса Ў.нинг ўзгариш соҳаси бўлади. Олий математика асосчилари ?.Декарт, Г.В.Лейбниц, И. Ньютон, П.Ферма ва бошқалар олимларнинг илмий ишларидан бошлаб Ў. деганда ўзгариш жараёнида турлича қийматларни олиши мумкин бўлган муайян бир катталик тушунилган.
Ў. тушунчаси дастлаб ҳарфий белгилашлар расм бўлгандан сўнг аналитик геометрия, дифференциал ва интеграл ҳисоб яратила бошлаган даврда маълум жараён давомида ўзгарадиган миқдорни ифодалаб, ўзгармас миқдор (константа) га қарама-қарши қўйилган. Бундай маънода талқин қилинган Ў. тушунчаси математикада диалектик роль ўйнаб, математик анализда, шунингдек, механика ва физика масалаларини математик таҳлил қилишда қулайлик туғдирган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.