Oziq-Ovqat sanoati
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 58–59-b. — ziyouz.com
Oziq-Ovqat sanoati - xalq xöjaligining oziq-ovqat mahsulotlari işlab çiqaradigan sohasi. Tarmoq tarkibida göşt-sut, yoğ-moy, baliq mahsulotlari, un-yorma, makaron, mevasabzavot konservalari, sut-yoğ, şakar, çoy qadokdaş, qandolatçilik, non, uzum va şampan vinolari, spirt, araq, tamaki, pivo, çanqovbosar içimliklar, sovun va b. sanoat korxo-nalari bor.
Özbekiston zamonaviy oziq-ovqat sanoatiga ega. Uning tarkibida 3200 dan ortiq korxonalar bor. Bu soha, asosan, mahalliy xom aşyoni qayta işlaşga asoslangan. O.-o.s. korxonalarida 200 dan ortiq mahsulot turi tayyorlanadi.
Mamlakat mustaqillikka erişgaç, O.-o.yeda çuqur taşkiliy va iqtiso-diy islohotlar amalga oşirildi. Köpgina sanoat korxonalari davlat tasarrufidan çiqarilib, oçiq turdagi aksiyadorlik birlaşmalari va jamiyatlariga aylantirildi, ilgari tarmoq korxonalariga rahbarlik qilgan oziq-ovqat, göşt-sut, don mahsu-lotlari va b. vazirliklar tugatilib, «Özoziqovqatsanoat» davlat-aksiyadorlik konserni (1993 y. 5 may; 1994 y. 26 sent.dan «Oziqovqatsanoat» va «Yoğ-moytamakisanoat» uyuşmalari), «Özgöştsanoat» davlat-aksiyadorlik uyuşmasi (1993 y. 6 apr.), «Özdonmahsulot» davlat-aksiyadorlik korporatsiya-si (1994 y. 22 apr.), «Özmevasabzavotuzumsanoat» davlat-aksiyadorlik uyuşmasi (1994 y. 28 noyab.dan), «Özbaliq» davlat-aksiyadorlik korporatsiyasi (1994), Qişloq va suv xöjaligi vazirligi tarkibidagi «Özparrandasanoat» respublika işlab çiqariş birlaşmasi (1964), «Özbekbirlaşuv» tarkibidagi O.-o.s. korxonalari oçiq turdagi aksiyadorlik jamiyatlariga aylantirildi. Axrli ehtiyojlarini respublikaning özida işlab çiqarilgan oziq-ovqat mahsulotlari b-n qondiriş çoralari körilmoqda. 2002 y.da
O.-o.s. korxonalarida (ming t): göşt — 147,4, mol yoği — 1,9, sut mahsulotlari — 216,6, konservalar — 480,6 ming şartli banka, qandolatçilik mahsulotlari — 61,1, ösimlik moyi — 222,2 non va non-bulka mahsulotlari — 842,8, un (davlat resurelari donidan) — 1554,9, qadoqlangan çoy — 5,3, tamaki — 10,6, xöjalik sovuni — 41, qand-şakar — 217,2, makaron mahsu-lotlari — 74,6, vino-araq— 6134 ming dal, pivo — 7853 ming dal, çanqovbo-sar içimliklar — 12680 ming dal va b. mahsulotlar işlab çiqarildi.
Tarmoq korxonalariga oliy va örta maxsus ma'lumotli muhandis-texnik kadrlar Toşkent kimyo-texnologiya in-ti, Buxoro yengil va oziq-ovqat sanoati in-ti, Toşkent iqtisodiyot un-ti va Toşkent texnika un-tida, Samarkand, Yangiyöl oziq-ovqat, Toşkent texnologiya kollejlarida tayyorlanadi.
O.-o.s. korxonalarida band bölgan xodimlar soni 100 ming kişi (2003).
Pölat Tursunxöjayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОЗИҚ-ОВҚАТ САНОАТИ - халқ хўжалигининг озиқ-овқат маҳсулотлари ишлаб чиқарадиган соҳаси. Тармоқ таркибида гўшт-сут, ёғ-мой, балиқ маҳсулотлари, ун-ёрма, макарон, мевасабзавот консервалари, сут-ёғ, шакар, чой қадокдаш, қандолатчилик, нон, узум ва шампан винолари, спирт, арақ, тамаки, пиво, чанқовбосар ичимликлар, совун ва б. саноат корхо-налари бор.
Ўзбекистон замонавий озиқ-овқат саноатига эга. Унинг таркибида 3200 дан ортиқ корхоналар бор. Бу соҳа, асосан, маҳаллий хом ашёни қайта ишлашга асосланган. О.-о.с. корхоналарида 200 дан ортиқ маҳсулот тури тайёрланади.
Мамлакат мустақилликка эришгач, О.-о.еда чуқур ташкилий ва иқтисо-дий ислоҳотлар амалга оширилди. Кўпгина саноат корхоналари давлат тасарруфидан чиқарилиб, очиқ турдаги акциядорлик бирлашмалари ва жамиятларига айлантирилди, илгари тармоқ корхоналарига раҳбарлик қилган озиқ-овқат, гўшт-сут, дон маҳсу-лотлари ва б. вазирликлар тугатилиб, «Ўзозиқовқатсаноат» давлат-акциядорлик концерни (1993 й. 5 май; 1994 й. 26 сент.дан «Озиқовқатсаноат» ва «Ёғ-мойтамакисаноат» уюшмалари), «Ўзгўштсаноат» давлат-акциядорлик уюшмаси (1993 й. 6 апр.), «Ўздонмаҳсулот» давлат-акциядорлик корпорация-си (1994 й. 22 апр.), «Ўзмевасабзавотузумсаноат» давлат-акциядорлик уюшмаси (1994 й. 28 нояб.дан), «Ўзбалиқ» давлат-акциядорлик корпорацияси (1994), Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлиги таркибидаги «Ўзпаррандасаноат» республика ишлаб чиқариш бирлашмаси (1964), «Ўзбекбирлашув» таркибидаги О.-о.с. корхоналари очиқ турдаги акциядорлик жамиятларига айлантирилди. Ахрли эҳтиёжларини республиканинг ўзида ишлаб чиқарилган озиқ-овқат маҳсулотлари б-н қондириш чоралари кўрилмоқда. 2002 й.да
О.-о.с. корхоналарида (минг т): гўшт — 147,4, мол ёғи — 1,9, сут маҳсулотлари — 216,6, консервалар — 480,6 минг шартли банка, қандолатчилик маҳсулотлари — 61,1, ўсимлик мойи — 222,2 нон ва нон-булка маҳсулотлари — 842,8, ун (давлат ресурелари донидан) — 1554,9, қадоқланган чой — 5,3, тамаки — 10,6, хўжалик совуни — 41, қанд-шакар — 217,2, макарон маҳсу-лотлари — 74,6, вино-арақ— 6134 минг дал, пиво — 7853 минг дал, чанқовбо-сар ичимликлар — 12680 минг дал ва б. маҳсулотлар ишлаб чиқарилди.
Тармоқ корхоналарига олий ва ўрта махсус маълумотли муҳандис-техник кадрлар Тошкент кимё-технология ин-ти, Бухоро енгил ва озиқ-овқат саноати ин-ти, Тошкент иқтисодиёт ун-ти ва Тошкент техника ун-тида, Самарканд, Янгийўл озиқ-овқат, Тошкент технология коллежларида тайёрланади.
О.-о.с. корхоналарида банд бўлган ходимлар сони 100 минг киши (2003).
Пўлат Турсунхўжаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.