Özlaştiriş
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 119-b. — ziyouz.com
Özlaştiriş (pedagogikada) — öquvçi yoki talabalar egallagan bilim, könikma va malakalarning tölaligi, çuqurligi, ongliligi hamda mustahkamligi darajasini anglatuvçi pedagogik tuşunça. Özbekistonda Ö.ning daraja va körsatkiçlari öquvçi yoki talabalarga ta'lim davlat standartlari va öquv dasturlarida belgilab qöyilgan talablardan kelib çiqib, reyting ballari hamda beş balli baho tarzida belgilanadi.
Umumta'lim maktablarida Ö. çoraklik, yarim yillik va yillik tarzida farklanadi. Oliy öquv yurtlarida Ö. öquv semestrlari miqyosida aniqlanadi. Ö.ning kötarilganligi yoki pasayganligini aniqlaşda oraliq muddat, muayyan vaziyatdan kelib çiqib, erkin belgilanişi mumkin. Bunday hollarda bir yoki bir neça öquvçining, muayyan sinfdagi öquvçilarning, maktab, tuman yoki viloyat maktablaridagi barça öquvçilarning belgilangan ixtiyoriy bir davriy oraliq (bir çorak, bir öquv yili, bir neça öquv yili)dagi Ö.i aniqlanişi mumkin. Öquvçilarning Ö.ini bir öquv fani böyiça aniqlaş mumkin bölganidek, bir neça yoxud respublika talaba tanlov markazida qilinayotgani kabi barça öquv fanlari böyiça ham aniqlaş mumkin.
Yuqori Ö.ga erişiş milliy pedagogik amaliyot oldida turgan eng muhim vazifalardandir. Çunki öquvçi va talabalarning intellektual rivojlanişi hamda kasbiy tayyorgarligi ularning Ö. darajalariga bevosita boğliq. Ö.ni yuksaltiriş uçun ta'lim jarayonini öquvçi hamda talabalarning yoş va psixologik xususiyatlariga muvofiq uyuştiriş, ilğor pedagogik texnologiyalardan keng foydalaniş, ilm-fanning sönggi yutuqlarini qöllaş, öquvçi yoki talabalarni öqitiş jarayonining faol iştirokçisiga aylantiriş, ularni eng zamonaviy didaktik vositalar bilan ta'minlaş lozim böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎЗЛАШТИРИШ (педагогикада) — ўқувчи ёки талабалар эгаллаган билим, кўникма ва малакаларнинг тўлалиги, чуқурлиги, онглилиги ҳамда мустаҳкамлиги даражасини англатувчи педагогик тушунча. Ўзбекистонда Ў.нинг даража ва кўрсаткичлари ўқувчи ёки талабаларга таълим давлат стандартлари ва ўқув дастурларида белгилаб қўйилган талаблардан келиб чиқиб, рейтинг баллари ҳамда беш балли баҳо тарзида белгиланади.
Умумтаълим мактабларида Ў. чораклик, ярим йиллик ва йиллик тарзида фаркланади. Олий ўқув юртларида Ў. ўқув семестрлари миқёсида аниқланади. Ў.нинг кўтарилганлиги ёки пасайганлигини аниқлашда оралиқ муддат, муайян вазиятдан келиб чиқиб, эркин белгиланиши мумкин. Бундай ҳолларда бир ёки бир неча ўқувчининг, муайян синфдаги ўқувчиларнинг, мактаб, туман ёки вилоят мактабларидаги барча ўқувчиларнинг белгиланган ихтиёрий бир даврий оралиқ (бир чорак, бир ўқув йили, бир неча ўқув йили)даги Ў.и аниқланиши мумкин. Ўқувчиларнинг Ў.ини бир ўқув фани бўйича аниқлаш мумкин бўлганидек, бир неча ёхуд республика талаба танлов марказида қилинаётгани каби барча ўқув фанлари бўйича ҳам аниқлаш мумкин.
Юқори Ў.га эришиш миллий педагогик амалиёт олдида турган энг муҳим вазифалардандир. Чунки ўқувчи ва талабаларнинг интеллектуал ривожланиши ҳамда касбий тайёргарлиги уларнинг Ў. даражаларига бевосита боғлиқ. Ў.ни юксалтириш учун таълим жараёнини ўқувчи ҳамда талабаларнинг ёш ва психологик хусусиятларига мувофиқ уюштириш, илғор педагогик технологиялардан кенг фойдаланиш, илм-фаннинг сўнгги ютуқларини қўллаш, ўқувчи ёки талабаларни ўқитиш жараёнининг фаол иштирокчисига айлантириш, уларни энг замонавий дидактик воситалар билан таъминлаш лозим бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.