Ozod Obidoviç Şarafiddinov

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 33–34-b. — ziyouz.com

Şarafiddinov Ozod Obidoviç (1929.1.3, Qöqon ş. Oxunqaynar qişloği) — adabiyotşunos olim, tanqidçi. Özbekiston Kahramoni (2002). Filol. fanlari nomzodi (1954), prof. (1979). Örta Osiyo untini tugatgan (1951). ToşDUning özbek filologiyasi ftida dotsent, prof. (1955— 95), «Tafakkur» jur.da boş muharrir örinbosari (1996—97), «Jahon adabiyoti» jur. boş muharriri (1997 y. dan).

Ş. 20-a.ning 60y.laridan adabiyotşunos sifatidatanilgan. «Zamon. Qalb. Poeziya» (1962) kitobida adabiy asarlarni badiiylik qonuniyatlari nuqtai nazaridan tadqiq etgan. Uning tadqiqotlari adabiyotni milliy ğoyalar va adabiy qonuniyatlar asosida tahlil qilişga bağişlangan. «Adabiy etyudlar» (1968) kitobida ijodkor şaxsi va uning badiiy asardagi örni masalalari talqin qilingan. «Yalovbardorlar» (1974), «Iste'dod jilolari» (1976) töplamlariga kiritilgan ilmiy maqolalari adabiy ijoddagi an'analar, mumtoz adabiyotni örganiş vositalari va jahon adabiyotini örganiş muammolari haqida. Ş. özbek adabiyotşunosligi va tanqidçiligida milliy va jahon adabiyoti an'analarini uyğun qabul qiliş tamoyillarini boşlab berdi.

Ş. «Birinçi mö'jiza» (1979), «Talant — xalq mulki» (1979), «Adabiyot — hayot darsligi» (1980), «Hayot b-n hamnafas» (1983), «Gözallik izlab» (1985) asarlarida özbek şe'riyati, nasri va tanqidçiligining muqim muammolarini yoritgan.

Ş. ning munaqqidlik faoliyatida 2 davr közga taşlanadi. Birinçi davr şöro totalitar tuzumida keçgan bölib, unda adabiyotni totalitar mafkura ğoyalaridan himoya qiliş, adabiy qonuniyatlar asosida tadqiqotlar olib boriş muammolari tadqiq etilgan («Zaharxanda qahqaha», 1962; «Hayotiylik jozibasi, sxematizm inersiyasi», 1979; «Yurtin madhi böldi sönggi satri ham», 1979; «Şe'r köp, ammo şoirçi?», 1983). Ikkinçi davr munaqqid faoliyatida asosiy davr bölib, u istiqlol yillaridagi ijodini qamrab oladi. Bu davrda Ş. milliy adabiyotni şakllantiriş muammolari, özbek adabiyotşunosligi va tanqidçiligini qayta quriş, jahon adabiyoti an'analarini özlaştiriş hamda tarjima san'atini yuksaltiriş masalalarini tadqiq etgan («Bir tilda gaplaşaylik», 1987; «Mağzi puç sözlardan bir toş nari qoç», 2000; «Qaydasan, Moriko», 2002).

Ş. özbek adabiyotini jahon adabiyoti b-n uyğun tarzda örganiş an'anasini boşlab bergan. Ş.ning «Istikdol fidoyilari» (1993), «Sardaftar sarlavhalari» (1999), «Ma'naviy kamolot yöllarida» (2001) kitoblarida Abdurauf Fitrat, Abdulhamid Çölpon, Usmon Nosir, Abdulla Qahhor, Oybek, Ğafur Ğulom, Maqsud Şayxzoda, Otajon Hoşimov ijodi yangiça nuqtai nazardan tahlil etilgan. «Çölponni anglaş» (1993) asarida esa yangi özbek tanqidçiligi 20-a.da bosib ötgan murakkab yölni talqin, tahlil qilgan, köplab munaqqidlar ijodi, estetik prinsipini Çölpon ijodiga munosabat nuktai nazaridan yoritgan. Ş. «20asr özbek adabiyoti tarixi» öquv dasturi (1997), «20asr özbek adabiyoti» (1999) darsligi mualliflaridan.

Ş. ijodining çöqqisi «Ijodni anglaş baxti» (2004) kitobidir. Unda özbek adabiyotiiing jahon adabiy jarayonida tutgan örni va ilmiyma'naviy özanlari tadqiq etib berilgan.

Ş. tarjima san'atiga tanqidçilik konsepsiyasini olib kirdi. L. Tolstoyning «Iqrornoma», P.Koeloning «Kimyogar», A.Sevelaning «Töxtating samolyotni, tuşib qolaman» asarlarini özbek tiliga tarjima qildi. Beruniy nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti laureata (1970), «Mehnat şuhrati» (1997), «Buyuk xizmatlari uçun» (1999) ordenlari b-n mukofotlangan.

Ac: Mohiyat va muhabbat, T., 1994; Sardaftar sahifalari, T., 1999; Ma'naviy kamolot yöllarida, T., 2001; Dovondagi öylar, T., 2004; Ijodni anglaş baxti, T., 2004.

Ad.: Adiblar, arboblar, jurnalistlar, T., 1999; Rasulov A., Iste'dod va e'tikrd, T., 2002.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ШАРАФИДДИНОВ Озод Обидович (1929.1.3, Қўқон ш. Охунқайнар қишлоғи) — адабиётшунос олим, танқидчи. Ўзбекистон Каҳрамони (2002). Филол. фанлари номзоди (1954), проф. (1979). Ўрта Осиё унтини тугатган (1951). ТошДУнинг ўзбек филологияси фтида доцент, проф. (1955— 95), «Тафаккур» жур.да бош муҳаррир ўринбосари (1996—97), «Жаҳон адабиёти» жур. бош муҳаррири (1997 й. дан).

Ш. 20-а.нинг 60й.ларидан адабиётшунос сифатидатанилган. «Замон. Қалб. Поэзия» (1962) китобида адабий асарларни бадиийлик қонуниятлари нуқтаи назаридан тадқиқ этган. Унинг тадқиқотлари адабиётни миллий ғоялар ва адабий қонуниятлар асосида таҳлил қилишга бағишланган. «Адабий этюдлар» (1968) китобида ижодкор шахси ва унинг бадиий асардаги ўрни масалалари талқин қилинган. «Яловбардорлар» (1974), «Истеъдод жилолари» (1976) тўпламларига киритилган илмий мақолалари адабий ижоддаги анъаналар, мумтоз адабиётни ўрганиш воситалари ва жаҳон адабиётини ўрганиш муаммолари ҳақида. Ш. ўзбек адабиётшунослиги ва танқидчилигида миллий ва жаҳон адабиёти анъаналарини уйғун қабул қилиш тамойилларини бошлаб берди.

Ш. «Биринчи мўъжиза» (1979), «Талант — халқ мулки» (1979), «Адабиёт — ҳаёт дарслиги» (1980), «Ҳаёт б-н ҳамнафас» (1983), «Гўзаллик излаб» (1985) асарларида ўзбек шеърияти, насри ва танқидчилигининг муқим муаммоларини ёритган.

Ш. нинг мунаққидлик фаолиятида 2 давр кўзга ташланади. Биринчи давр шўро тоталитар тузумида кечган бўлиб, унда адабиётни тоталитар мафкура ғояларидан ҳимоя қилиш, адабий қонуниятлар асосида тадқиқотлар олиб бориш муаммолари тадқиқ этилган («Заҳарханда қаҳқаҳа», 1962; «Ҳаётийлик жозибаси, схематизм инерцияси», 1979; «Юртин мадҳи бўлди сўнгги сатри ҳам», 1979; «Шеър кўп, аммо шоирчи?», 1983). Иккинчи давр мунаққид фаолиятида асосий давр бўлиб, у истиқлол йилларидаги ижодини қамраб олади. Бу даврда Ш. миллий адабиётни шакллантириш муаммолари, ўзбек адабиётшунослиги ва танқидчилигини қайта қуриш, жаҳон адабиёти анъаналарини ўзлаштириш ҳамда таржима санъатини юксалтириш масалаларини тадқиқ этган («Бир тилда гаплашайлик», 1987; «Мағзи пуч сўзлардан бир тош нари қоч», 2000; «Қайдасан, Морико», 2002).

Ш. ўзбек адабиётини жаҳон адабиёти б-н уйғун тарзда ўрганиш анъанасини бошлаб берган. Ш.нинг «Истикдол фидойилари» (1993), «Сардафтар сарлавҳалари» (1999), «Маънавий камолот йўлларида» (2001) китобларида Абдурауф Фитрат, Абдулҳамид Чўлпон, Усмон Носир, Абдулла Қаҳҳор, Ойбек, Ғафур Ғулом, Мақсуд Шайхзода, Отажон Ҳошимов ижоди янгича нуқтаи назардан таҳлил этилган. «Чўлпонни англаш» (1993) асарида эса янги ўзбек танқидчилиги 20-а.да босиб ўтган мураккаб йўлни талқин, таҳлил қилган, кўплаб мунаққидлар ижоди, эстетик принципини Чўлпон ижодига муносабат нуктаи назаридан ёритган. Ш. «20аср ўзбек адабиёти тарихи» ўқув дастури (1997), «20аср ўзбек адабиёти» (1999) дарслиги муаллифларидан.

Ш. ижодининг чўққиси «Ижодни англаш бахти» (2004) китобидир. Унда ўзбек адабиётииинг жаҳон адабий жараёнида тутган ўрни ва илмиймаънавий ўзанлари тадқиқ этиб берилган.

Ш. таржима санъатига танқидчилик концепциясини олиб кирди. Л. Толстойнинг «Иқрорнома», П.Коэлонинг «Кимёгар», А.Севеланинг «Тўхтатинг самолётни, тушиб қоламан» асарларини ўзбек тилига таржима қилди. Беруний номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лауреата (1970), «Меҳнат шуҳрати» (1997), «Буюк хизматлари учун» (1999) орденлари б-н мукофотланган.

Ac: Моҳият ва муҳаббат, Т., 1994; Сардафтар саҳифалари, Т., 1999; Маънавий камолот йўлларида, Т., 2001; Довондаги ўйлар, Т., 2004; Ижодни англаш бахти, Т., 2004.

Ад.: Адиблар, арбоблар, журналистлар, Т., 1999; Расулов А., Истеъдод ва эътикрд, Т., 2002.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.