Pafnutiy Lvoviç Çebişyov
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 40-b. — ziyouz.com
Çebişyov Pafnutiy Lvoviç [1821.14(26).5, Kaluga gubernyasi, Okatovo qişloği — 1894.26.11(8.12), Peterburg] — rus matematigi va mexanigi, ehtimollar nazariyasi rus maktabining asosçilaridan biri. Peterburg FA akad. (1856). Moskva universitetini tugatgan (1841), prof. (1850). Ilmiy işlari ehtimollar nazariyasi, sonlar nazariyasi, matematik analiz, mexanizmlar nazariyasiga oid. Ç. tasodifiy miqdor tuşunçasini ehtimollar nazariyasiga tatbiq qilgan; ehtimollar nazariyasining limit teoremalarini isbotlaşning yangi usuli — momentlar usulini yaratdi; katta sonlar qonunini umumiy holda isbotladi. Sonlar nazariyasida tub sonlar taqsimotining asimptotik qonuni va b.ni umumiy şakdda isbotladi. Ortogonal köphadlar, funksiyalarni eng yaxşi yakinlaştiriş muammolari bilan şuğullandi. Differensial binomni elementar funksiyalarda integrallaş şartlarini topdi. Ç.ning kup (asosan, mexanizmlar nazariyasi sohasidagi) kaşfiyotlari amaliy tadqiqotlar rivojiga sabab böldi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧЕБИШЁВ Пафнутий Львович [1821.14(26).5, Калуга губерняси, Окатово қишлоғи — 1894.26.11(8.12), Петербург] — рус математиги ва механиги, эҳтимоллар назарияси рус мактабининг асосчиларидан бири. Петербург ФА акад. (1856). Москва университетини тугатган (1841), проф. (1850). Илмий ишлари эҳтимоллар назарияси, сонлар назарияси, математик анализ, механизмлар назариясига оид. Ч. тасодифий миқдор тушунчасини эҳтимоллар назариясига татбиқ қилган; эҳтимоллар назариясининг лимит теоремаларини исботлашнинг янги усули — моментлар усулини яратди; катта сонлар қонунини умумий ҳолда исботлади. Сонлар назариясида туб сонлар тақсимотининг асимптотик қонуни ва б.ни умумий шакдда исботлади. Ортогонал кўпҳадлар, функцияларни энг яхши якинлаштириш муаммолари билан шуғулланди. Дифференциал биномни элементар функцияларда интеграллаш шартларини топди. Ч.нинг куп (асосан, механизмлар назарияси соҳасидаги) кашфиётлари амалий тадқиқотлар ривожига сабаб бўлди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.