Pahlavon Mahmud majmuasi
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 140-b. — ziyouz.com
Pahlavon Mahmud majmuasi PAHLAVON MAHMUD MAJMUASI, Polvon ota maqbarasi — Xivadagi me'moriy yodgorlik (1810—1913). Maqbara majmuasining umumiy hajmi 50x30 m bölib, dastlab Pahlavon Mahmud qabri ustiga 1664 y.da mö'jaz sinçkori imorat qurilgan. Darvozaxona eşigidagi yozuvga köra, P. M. m.ning quriliş sanasi 1701 y.da Şohniyozxon qurdirgan vaqtdan hisoblanadi. 1825— 35 y.larda uning örnida ğiştin toqu ravoqli serhaşam maqba-ra (17,5x25,5 m), ziyoratxona (9X9 m) va xonaqoh (4x4 m) qad kötargan. Keyinroq Xiva xonlari (Abulğozixon, 1643— 63; Şohniyozxon, 1695—1702; Muhammad Rahimxon I, 1807— 26; Temurğozixon, 1857—58 va b.) ham şu yerga dafn etilgan. 1913 y.da usta Qurbonniyoz boşçiligida hovlining ğarb tomoniga ikki oşyonli qorixona, qarşisiga öymakori ustunli ayvon qurilgan. Majmuaga jan. tomondagi darvozaxona orqali kiriladi, içkari sahniga ğişt terilgan. Çetida quduq, kiçik hovli qarşisida peş-tokli honakohmaqbara, öngda ayvon, sölda supa va qorixona joylaşgan. Xonakoh peştoğidagi ğiştlar orasida sirkor bandlar boğlangan, ikki çekkasidagi guldasta morpeç şaklida. Gumbazning naqşin bezaklari, asosan, moviy rang sirli sopollardan terilgan. Bino içkarisi nafis bezatilgan. Uning izorasidan tortib gumbazli qub-basigaça oq va moviy naqşli. Bezaklar orasidagi kitobaga Paxlavon Mahmud ruboiylari bitilgan. Xonaqohning ğarbiy eşigi orqali ziyoratxonaga ötiladi. Unda Pahlavon Mahmudning sirkor sağanasi joylaşgan. P.M.m.dagi asosiy binolar Odina Muhammad Murod boşçiligida qurilgan. Bezaklarini Mulla Nurmuhammad K,alan-dar öğli, Söfimuhammad Abdujabbor öğli va Abdulla «jin»lar bajargan. Ziyoratxona eşigi (1810), taşqari eşik (1894) usta Nurmuhammad tomonidan işlangan. 1960 y.da usta Rözimat Maşaripov iştirokida qorixona va ayvon ta'mir etilgan. P.M.m.da 19-a. Xiva me'morligi us-lubi yorqin namoyon bölgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАҲЛАВОН МАҲМУД МАЖМУАСИ, Полвон ота мақбараси — Хивадаги меъморий ёдгорлик (1810—1913). Мақбара мажмуасининг умумий ҳажми 50x30 м бўлиб, дастлаб Паҳлавон Маҳмуд қабри устига 1664 й.да мўъжаз синчкори иморат қурилган. Дарвозахона эшигидаги ёзувга кўра, П. М. м.нинг қурилиш санаси 1701 й.да Шоҳниёзхон қурдирган вақтдан ҳисобланади. 1825— 35 й.ларда унинг ўрнида ғиштин тоқу равоқли серҳашам мақба-ра (17,5x25,5 м), зиёратхона (9Х9 м) ва хонақоҳ (4x4 м) қад кўтарган. Кейинроқ Хива хонлари (Абулғозихон, 1643— 63; Шоҳниёзхон, 1695—1702; Муҳаммад Раҳимхон I, 1807— 26; Темурғозихон, 1857—58 ва б.) ҳам шу ерга дафн этилган. 1913 й.да уста Қурбонниёз бошчилигида ҳовлининг ғарб томонига икки ошёнли қорихона, қаршисига ўймакори устунли айвон қурилган. Мажмуага жан. томондаги дарвозахона орқали кирилади, ичкари саҳнига ғишт терилган. Четида қудуқ, кичик ҳовли қаршисида пеш-токли ҳонакоҳмақбара, ўнгда айвон, сўлда супа ва қорихона жойлашган. Хонакоҳ пештоғидаги ғиштлар орасида сиркор бандлар боғланган, икки чеккасидаги гулдаста морпеч шаклида. Гумбазнинг нақшин безаклари, асосан, мовий ранг сирли сополлардан терилган. Бино ичкариси нафис безатилган. Унинг изорасидан тортиб гумбазли қуб-басигача оқ ва мовий нақшли. Безаклар орасидаги китобага Пахлавон Маҳмуд рубоийлари битилган. Хонақоҳнинг ғарбий эшиги орқали зиёратхонага ўтилади. Унда Паҳлавон Маҳмуднинг сиркор сағанаси жойлашган. П.М.м.даги асосий бинолар Одина Муҳаммад Мурод бошчилигида қурилган. Безакларини Мулла Нурмуҳаммад К,алан-дар ўғли, Сўфимуҳаммад Абдужаббор ўғли ва Абдулла «жин»лар бажарган. Зиёратхона эшиги (1810), ташқари эшик (1894) уста Нурмуҳаммад томонидан ишланган. 1960 й.да уста Рўзимат Машарипов иштирокида қорихона ва айвон таъмир этилган. П.М.м.да 19-а. Хива меъморлиги ус-луби ёрқин намоён бўлган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.