Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Paleotip toğ jinslari

    Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 29–30-b. — ziyouz.com

    Paleotip toğ jinslari (paleo... va typos — tur, qiyofa) — ikkilamçi jarayonlar natijasida kuçli özgargan vulkanik tog jinslari. Kaynotip toğ jinslaridan farq qiladi. P.t.j.ning özgarişi tarkibidagi vulkanik şişa ikkilamçi minerallarga almaşinuvi b-n boğliq. Lekin tog jinslarining özgarişi ularni yoşiga boğliq emasligi ma'lum, mas, Islandiyadagi uçlamçi davrga mansub bazaltlar — P.t.j., aksinça, qad. paleozoy davriga mansub otqindi vulkanik jinslar özgarmasdan qolgan (kaynotip jinslar). P.t.j. vaularning kaynotip turlari alohida xossalarga va nomlarga ega, mas, bazaltning paleotip xili — bazaltli porfirit, doleritniki — diabaz; riolit yoki datsitning paleotip turi kvarsli porfir deb yuritiladi. Birlamçi mine-rallar ham özgaradi: albitlanadi yoki seritsitlanadi, töq rangli minerallar xlorit va epidot b-n almaşadi. Natijada vulkanik tog jinslarining körinişi ham özgaradi, yaltiroği ketadi, xiralaşadi; nordon P.t.j. puşti rangga, asosli P.t.j. esa binafşa rangga ega böladi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ПАЛЕОТИП TOF ЖИНСЛАРИ (палео... ва typos — тур, қиёфа) — иккиламчи жараёнлар натижасида кучли ўзгарган вулканик тог жинслари. Кайнотип тоғ жинсларидан фарқ қилади. П.т.ж.нинг ўзгариши таркибидаги вулканик шиша иккиламчи минералларга алмашинуви б-н боғлиқ. Лекин тог жинсларининг ўзгариши уларни ёшига боғлиқ эмаслиги маълум, мас, Исландиядаги учламчи даврга мансуб базальтлар — П.т.ж., аксинча, қад. палеозой даврига мансуб отқинди вулканик жинслар ўзгармасдан қолган (кайнотип жинслар). П.т.ж. вауларнинг кайнотип турлари алоҳида хоссаларга ва номларга эга, мас, базальтнинг палеотип хили — базальтли порфирит, долеритники — диабаз; риолит ёки дацитнинг палеотип тури кварцли порфир деб юритилади. Бирламчи мине-раллар ҳам ўзгаради: альбитланади ёки серицитланади, тўқ рангли минераллар хлорит ва эпидот б-н алмашади. Натижада вулканик тог жинсларининг кўриниши ҳам ўзгаради, ялтироғи кетади, хиралашади; нордон П.т.ж. пушти рангга, асосли П.т.ж. эса бинафша рангга эга бўлади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.