Pançatantra

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 55-b. — ziyouz.com

Pançatantra (sanskritça «Beş ki-tob») — sanskrit yozma adabiyoti yodgorligi. 3—4-a.larda yaratilgan. Nisbatan sönggi variantlari saqlanib qolgan. Donişmand Vişnuşarman podşohning johil öğillarini tarbiyalaş uçun yaratgan, deb hisoblanadi. P. hayvonlar haqidagi masal va hikoyatlardan iborat 5 kitobni öz içiga olgan, har bir kitob hikoya içida hikoya usulida tu-zilgan. Asarda hayvonlar obrazida inson qiyofalari namoyon böladi. P. da hind jamiyati hayoti istiora yöli b-n tasvirlanadi, nohaqlik foş etiladi, insoniylik, yaxşi xulqlar tarğib qilinadi. Asar diniy tusdan xoli va şunisi b-n boşqa qad. hind yodgorliklaridan farq qiladi.

P. keng tarqalgan bölib, jahon adabiyoti rivojiga katta ta'sir kursatgan. 6-a. örtalarida pahlaviy, undan arab tiliga tarjima qilingan; arab tiliga qilingan tarjimasi «Kalila va Dimna» nomi b-n şuhrat topgan. U 12-a.da fors tiliga, 13-a.da esa özbekçaga ögirilgan. P. ning 60 dan ziyod tilda 200 dan ortiq tarjimalari ma'lum.

Naşrlar: Pançatantra, per. s sanskrita i prim. A.Ya. Sirkina, M, 1958; Pançatantra (I.Ğafurov tarjimasi), T., 1993.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ПАНЧАТАНТРА (санскритча «Беш ки-тоб») — санскрит ёзма адабиёти ёдгорлиги. 3—4-а.ларда яратилган. Нисбатан сўнгги вариантлари сақланиб қолган. Донишманд Вишнушарман подшоҳнинг жоҳил ўғилларини тарбиялаш учун яратган, деб ҳисобланади. П. ҳайвонлар ҳақидаги масал ва ҳикоятлардан иборат 5 китобни ўз ичига олган, ҳар бир китоб ҳикоя ичида ҳикоя усулида ту-зилган. Асарда ҳайвонлар образида инсон қиёфалари намоён бўлади. П. да ҳинд жамияти ҳаёти истиора йўли б-н тасвирланади, ноҳақлик фош этилади, инсонийлик, яхши хулқлар тарғиб қилинади. Асар диний тусдан холи ва шуниси б-н бошқа қад. ҳинд ёдгорликларидан фарқ қилади.

П. кенг тарқалган бўлиб, жаҳон адабиёти ривожига катта таъсир курсатган. 6-а. ўрталарида паҳлавий, ундан араб тилига таржима қилинган; араб тилига қилинган таржимаси «Калила ва Димна» номи б-н шуҳрат топган. У 12-а.да форс тилига, 13-а.да эса ўзбекчага ўгирилган. П. нинг 60 дан зиёд тилда 200 дан ортиқ таржималари маълум.

Нашрлар: Панчатантра, пер. с санскрита и прим. А.Я. Сыркина, М, 1958; Панчатантра (И.Ғафуров таржимаси), Т., 1993.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.