Pangenezis
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 42-b. — ziyouz.com
Pangenezis (pan... va ... genez) -naslda oldingi avlodlar belgilarining paydo bölişi töğrisidagi Ç. Darvin (1868) nazariyasi. P.ga bino-an, organizmning hamma hujayralari özidan juda mayda zarraçalar — gemmulalar ajratib çiqaradi. Gemmulalar jinsiy organlarda töplanib, jinsiy hujayralarni hrsil qiladi. Ular orqali belgilar (jumladan, yangidan qosil qilingan) irsiylanadi. P. nazariyasi qad. natur faylasuflar (Demokrit, Gippokrat) tasavvurlariga öxşab ketadi. P. orqali Darvin jinsiy va jinssiz köpayiş hamda regeneratsiyani tuşuntirişga harakat qildi. F. Galton (1871) va b. olimlar P. nazariyasini tajribada tekşirib körib, inkor qilişdi. Golland oli-mi X. De Frizning (1889) hujayra içi P.i nazariyasiga binoan, organizm xususiyatlarini belgilovçi «pangenlar» hujayra yadrosida böladi; faqat hujayra tuzilişini belgilovçi genlargina sitoplazmaga çiqadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАНГЕНЕЗИС (пан... ва ... генез) -наслда олдинги авлодлар белгиларининг пайдо бўлиши тўғрисидаги Ч. Дарвин (1868) назарияси. П.га бино-ан, организмнинг ҳамма ҳужайралари ўзидан жуда майда заррачалар — геммулалар ажратиб чиқаради. Геммулалар жинсий органларда тўпланиб, жинсий ҳужайраларни ҳрсил қилади. Улар орқали белгилар (жумладан, янгидан қосил қилинган) ирсийланади. П. назарияси қад. натур файласуфлар (Демокрит, Гиппократ) тасаввурларига ўхшаб кетади. П. орқали Дарвин жинсий ва жинссиз кўпайиш ҳамда регенерацияни тушунтиришга ҳаракат қилди. Ф. Гальтон (1871) ва б. олимлар П. назариясини тажрибада текшириб кўриб, инкор қилишди. Голланд оли-ми X. Де Фризнинг (1889) ҳужайра ичи П.и назариясига биноан, организм хусусиятларини белгиловчи «пангенлар» ҳужайра ядросида бўлади; фақат ҳужайра тузилишини белгиловчи генларгина цитоплазмага чиқади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.