Panja qanotli baliqlar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 44-b. — ziyouz.com
Panja qanotli baliqlar (Crossopterygii yoki Crossopterygiomorpha) — balikdar infra sinfi (ba'zan kenja sinfi yoki katta turkumi). Ilk devondan ma'lum, bör davri oxi-riga kelib deyarli qirilib ketgan. Örta devonda P.q. b.dan dastlabki quruqlikda yaşovçi umurtqalilar kelib çiqqan. Uz. 7 sm dan 5 m gaça. Boş qutisi töliq suyaklangan, yuqori jaği boş qutisi b-n boğlangan. Tişlari köp, konussimon. Çanoq kamari 2 ta plastinkaga öxşaş. Juft suzgiçlari yöğon, muskulli, bir neça panjasimon tarmoqdangan böğimlardan iborat; tayanç funksiyasini ba-jaradi. 5 ta (jumladan, 4 ta qazilma) turkumi mavjud. Çuçuk suv ripidistlari suvda va quruqlikda yaşovçşşrning bevosita ajdodi hisoblanadi. Selakantasimonlar turkumiga mansub 1 ta turi hoz. Hind okeani (Afrikaning şarqiy sohillari yaqini)da uçraydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАНЖА ҚАНОТЛИ БАЛИҚЛАР (Crossopterygii ёки Crossopterygiomorpha) — баликдар инфра синфи (баъзан кенжа синфи ёки катта туркуми). Илк девондан маълум, бўр даври охи-рига келиб деярли қирилиб кетган. Ўрта девонда П.қ. б.дан дастлабки қуруқликда яшовчи умуртқалилар келиб чиққан. Уз. 7 см дан 5 м гача. Бош қутиси тўлиқ суякланган, юқори жағи бош қутиси б-н боғланган. Тишлари кўп, конуссимон. Чаноқ камари 2 та пластинкага ўхшаш. Жуфт сузгичлари йўғон, мускулли, бир неча панжасимон тармоқданган бўғимлардан иборат; таянч функциясини ба-жаради. 5 та (жумладан, 4 та қазилма) туркуми мавжуд. Чучук сув рипидистлари сувда ва қуруқликда яшовчшшрнинг бевосита аждоди ҳисобланади. Целакантасимонлар туркумига мансуб 1 та тури ҳоз. Ҳинд океани (Африканинг шарқий соҳиллари яқини)да учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.