Panjobi

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 46–47-b. — ziyouz.com

Panjobi PANJOBI, panjob tili — hind (hind-oriy) tillaridan biri. Hindistondagi Panjob ştatining rasmiy tili; şuningdek, Pokistonning ayni nomdagi viloyatida tarqalgan. Sözlaşuvçilarning umumiy soni 90 mln. kişidan ortiq (Hindistonda 30 mln.ga yakin, Pokistonda 60 mln.dan köproq). Asl P. (şarqiy P.) bir qança laxjalarga bölinadi; ularning asosiylari: majhi (adabiy tilga asos bölgan) va dogri (alohida xususiyatlarga ega bölib bormoqda). Unga lingvistik ada-biyotlarda «lahnda (lendi)» degan umumiy nom olgan ğarbiy panjob tillari va lah-jalari qöşilib ketadi.

Tuzilişiga köra, P. hindiy va urdu tillariga yaqin. Aslida agglyutinativ til bölgan P.da keyinçalik fleksiya ham rivojlangan. Leksik, grammatik jihatlari hindiy tiliga öxşasada, fonetik jihatdan undan keskin farq qiladi. P.da çöziq va qisqa unlilar, öziga xos undoş tovuşlar bor; söz urğusi kuçli. Otlar 2 jins va 6 kelişik şakllari b-n özgaradi. Luğat tarkibining taxm. 60%ini qad. hind tiliga mansub sözlar taşkil etadi. Unda arab, fors, turkiy va ingliz tillaridan özlaşgan sözlar ham ançagina.

P.da yaratilgan dastlabki badiiy asarlar 12—13-a.larga taalluqli bölsada, u asosan 16-a.dan rivojlangan. P. Hin-distonda hindiy tili, Pokistonda urdu tili ta'sirida rivojlanmoqda. P. Hin-distonda sikxlar tomonidan 16-a.da yaratilgan gurmukhi yozuvi hamda devanagaridan, Pokistonda arab alifbosi asosidagi urdu yozuvidan foydalanadi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ПАНЖОБИ, панжоб тили — ҳинд (ҳинд-орий) тилларидан бири. Ҳиндистондаги Панжоб штатининг расмий тили; шунингдек, Покистоннинг айни номдаги вилоятида тарқалган. Сўзлашувчиларнинг умумий сони 90 млн. кишидан ортиқ (Ҳиндистонда 30 млн.га якин, Покистонда 60 млн.дан кўпроқ). Асл П. (шарқий П.) бир қанча лахжаларга бўлинади; уларнинг асосийлари: мажҳи (адабий тилга асос бўлган) ва догри (алоҳида хусусиятларга эга бўлиб бормоқда). Унга лингвистик ада-биётларда «лаҳнда (ленди)» деган умумий ном олган ғарбий панжоб тиллари ва лаҳ-жалари қўшилиб кетади.

Тузилишига кўра, П. ҳиндий ва урду тилларига яқин. Аслида агглютинатив тил бўлган П.да кейинчалик флексия ҳам ривожланган. Лексик, грамматик жиҳатлари ҳиндий тилига ўхшасада, фонетик жиҳатдан ундан кескин фарқ қилади. П.да чўзиқ ва қисқа унлилар, ўзига хос ундош товушлар бор; сўз урғуси кучли. Отлар 2 жинс ва 6 келишик шакллари б-н ўзгаради. Луғат таркибининг тахм. 60%ини қад. ҳинд тилига мансуб сўзлар ташкил этади. Унда араб, форс, туркий ва инглиз тилларидан ўзлашган сўзлар ҳам анчагина.

П.да яратилган дастлабки бадиий асарлар 12—13-а.ларга тааллуқли бўлсада, у асосан 16-а.дан ривожланган. П. Ҳин-дистонда ҳиндий тили, Покистонда урду тили таъсирида ривожланмоқда. П. Ҳин-дистонда сикхлар томонидан 16-а.да яратилган гурмукҳи ёзуви ҳамда деванагаридан, Покистонда араб алифбоси асосидаги урду ёзувидан фойдаланади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.