Pantomima
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 53–54-b. — ziyouz.com
Pantomima (yun. pantomimos — fa-kat tana harakati b-n öynovçi aktyor, taklid) — sahna san'ati turi. Unda badiiy obraz sözsiz, mimika, imo-işo-ra, gavdani har maqomga soliş orqali yaratiladi. P.Yevropada Yunoniston va Rimda, Osiyoda Xitoy, Hindiston, Xo-razm, Baqtriyada mil. av. 5—4-a.larda yuzaga kela boşlagan. Örta asrlarda P. katta bir san'atga aylanib, köpgina janrlarda (drama, fojia, ertak, pamflet kabi) qöllandi. Ba'zan musiqa, aşula, hatto deklamatsiya (suxanpardozlik) b-n qöşib olib boriladi. 20-a.da P.da Marsel Marso maşhur böldi.
Özbek xalqining qad. masxa-rabozlik teatrida ham P. san'ati katta örin egallagan. Taqlid deb atalgan uzbek P.si, xususan, Amir Temur va Temur iylar saltanatida yaxşi taraqqiy etgan. 19-a. 2yarmi va 20-a. boşida Buxoro amirligi va Xiva xonligi hududida yaşovçi masxarabozlar, Turkiston ölkasidagi qiziqçilar tomonidan yaratilgan 3 toifa P.lar rasm bölgan: quş va hayvonlar takdi-di — ramziy P.lar va ijtimoiy hayot voqealarining umumlaşma in'ikosi — hajviy P.lar. Sovet davrida P.ga kam e'tibor berildi. Şunga karamay, Xorazm, Farğona vodiysida P. ustalari hamon uçraydi. Rej. va dramaturg L. Boboxonov uzbek P.sini tiklaş böyiça birmunça işlar qildi: badiiy dastur tuzdi, «Qöğirçoqboz» degan film yaratdi. Sönggi yillarda P. mavqeini tiklaş böyiça qiziqçi Mirzabek Xolmedov faoliyati e'tiborlidir.
Muhsin Qodirov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАНТОМИМА (юн. pantomimos — фа-кат тана ҳаракати б-н ўйновчи актёр, таклид) — саҳна санъати тури. Унда бадиий образ сўзсиз, мимика, имо-ишо-ра, гавдани ҳар мақомга солиш орқали яратилади. П.Европада Юнонистон ва Римда, Осиёда Хитой, Ҳиндистон, Хо-разм, Бақтрияда мил. ав. 5—4-а.ларда юзага кела бошлаган. Ўрта асрларда П. катта бир санъатга айланиб, кўпгина жанрларда (драма, фожиа, эртак, памфлет каби) қўлланди. Баъзан мусиқа, ашула, ҳатто декламация (суханпардозлик) б-н қўшиб олиб борилади. 20-а.да П.да Марсель Марсо машҳур бўлди.
Ўзбек халқининг қад. масха-рабозлик театрида ҳам П. санъати катта ўрин эгаллаган. Тақлид деб аталган узбек П.си, хусусан, Амир Темур ва Темур ийлар салтанатида яхши тараққий этган. 19-а. 2ярми ва 20-а. бошида Бухоро амирлиги ва Хива хонлиги ҳудудида яшовчи масхарабозлар, Туркистон ўлкасидаги қизиқчилар томонидан яратилган 3 тоифа П.лар расм бўлган: қуш ва ҳайвонлар такди-ди — рамзий П.лар ва ижтимоий ҳаёт воқеаларининг умумлашма инъикоси — ҳажвий П.лар. Совет даврида П.га кам эътибор берилди. Шунга карамай, Хоразм, Фарғона водийсида П. усталари ҳамон учрайди. Реж. ва драматург Л. Бобохонов узбек П.сини тиклаш бўйича бирмунча ишлар қилди: бадиий дастур тузди, «Қўғирчоқбоз» деган фильм яратди. Сўнгги йилларда П. мавқеини тиклаш бўйича қизиқчи Мирзабек Холмедов фаолияти эътиборлидир.
Муҳсин Қодиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.