Paragenezis
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 63-b. — ziyouz.com
Paragenezis (para... va genezis), minerallar paragenezisi — hosil böliş şaroiti umumiyligi b-n özaro boğliq bölgan va Yer pöstida qonuniyatli birga uçraydigan minerallar. «P.»terminini 1849 y. I. Breytgaupt taklif qilgan. «P.» tuşunçasi 1920-y.larda V. I. Vernadskiy asarlarida rivojlantirildi.
Paragenetik assotsiatsiya ni şakllantiruvçi minerallar mineral hosil bölişidagi davomiyligi turliça bölgan vaqt içida va har xil fizik-kimyoviy va termodinamik şaroitlarda keçuvçi birorta tabiiy jara-yonning rivojlanişi natijasida vu-judga keladi. Köp hollarda, minerallarning birgina paragenetik assotsiatsiyasining özida birorta mi-neralning turli vaqtda hosil bölgan alohida bölaklari kuzatiladi. Turli yoşdagi bunday minerallar ularning generatsiyasi deyiladi. Kimyoviy muhit, uning geologik rivojlanişi, termodinamik şaroitlar va b. minerallar parageneziyasini belgilovçi muhim omillar hisoblanadi. Öxşaş şaroitlarda vujudga kelgan minerallar paragenetik qatorlar ni hosil qiladi. Bular turli konlarda krnuniyatli takrorlanadi. Minerallarning şunday katorlariga magmatik toğ jinslari, pegmatitlar, kimberlitlar, gidrotermal ruda tomirlari, rangli metallar rudasi konlari zona-sidagi minerallar assotsiatsiyasi misol böladi.
Minerallar parageneziyasi minerallar hosil bölişida iştirok etuvçi elementlar paragenezisi b-n uzviy boğliq. P.ni örganiş foydali qazilmalarni izlaşda katta amaliy ahamiyati bor, çunki assotsiatsiyada bir mi-neralning uçraşi yöldoş mineralning borligidan darak beradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАРАГЕНЕЗИС (пара... ва генезис), минераллар парагенезиси — ҳосил бўлиш шароити умумийлиги б-н ўзаро боғлиқ бўлган ва Ер пўстида қонуниятли бирга учрайдиган минераллар. «П.»терминини 1849 й. И. Брейтгаупт таклиф қилган. «П.» тушунчаси 1920-й.ларда В. И. Вернадский асарларида ривожлантирилди.
Парагенетик ассоциация ни шакллантирувчи минераллар минерал ҳосил бўлишидаги давомийлиги турлича бўлган вақт ичида ва ҳар хил физик-кимёвий ва термодинамик шароитларда кечувчи бирорта табиий жара-ённинг ривожланиши натижасида ву-жудга келади. Кўп ҳолларда, минералларнинг биргина парагенетик ассоциациясининг ўзида бирорта ми-нералнинг турли вақтда ҳосил бўлган алоҳида бўлаклари кузатилади. Турли ёшдаги бундай минераллар уларнинг генерацияси дейилади. Кимёвий муҳит, унинг геологик ривожланиши, термодинамик шароитлар ва б. минераллар парагенезиясини белгиловчи муҳим омиллар ҳисобланади. Ўхшаш шароитларда вужудга келган минераллар парагенетик қаторлар ни ҳосил қилади. Булар турли конларда крнуниятли такрорланади. Минералларнинг шундай каторларига магматик тоғ жинслари, пегматитлар, кимберлитлар, гидротермал руда томирлари, рангли металлар рудаси конлари зона-сидаги минераллар ассоциацияси мисол бўлади.
Минераллар парагенезияси минераллар ҳосил бўлишида иштирок этувчи элементлар парагенезиси б-н узвий боғлиқ. П.ни ўрганиш фойдали қазилмаларни излашда катта амалий аҳамияти бор, чунки ассоциацияда бир ми-нералнинг учраши йўлдош минералнинг борлигидан дарак беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.