Paramagnetizm
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 69–70-b. — ziyouz.com
Matn sifati past bölişi mumkin. Bu maqola PDF'dagi buzuq belgilar bilan olingan (işonç 85%): ayrim söz va raqamlar xato bölişi mumkin — iqtibos keltirişdan oldin asl matn bilan solişting.
Paramagnetizm (para... va magnetizm) — taşqi magnit maydoniga kiritilgan jismlarning şu maydon yönalişiga moye yönalişda magnitlaniş xossasi. Magnit qutbi yaqiniga joylaştirilgan har qanday paramagnit jism şu qutbga tortiladi. Taşqi magnit maydoni bölmagan (N=0) da paramagnetiklar magnitlanmaydi.
«P.» terminini fanga M. Faradey kiritgan (1845). U ferromagnitdan boşka barça moddalarni magnit xossalari böyiça diamagnit va paramag-nit modsalarga ajratgan. P. zarralari (atom, molekula, ion, atom yadrosi) xususiy magnit momentiga ega bölgan jismlar uçungina xos bölib, bu momentlar taşqi maydon bölmaganda tartibsiz, ya'ni j=0 böladi. Taşqi maydon bölganda maydon yönalişida moslanadi.
Metallda xususiy magnit (spin) momentiga va elektr ötkazuvçanlik xossasiga ega bölgan elektronlarning mavjudligi şu metallning paramag-nit xossasini ifodalaydi. Taşqi magnit maydoni ta'sirida bu elektronlar magnit momentining yönalişi maydon yönalişi b-n bir xil böladi.
Atom yadrosi ham xususiy magnit momentiga ega. Yadro magnit momenti elektron magnit momentidan taxm. 1000 marta kiçik. Atom yadrosining paramag-nit qabulçanligi elektron qabulçanligidan taxm. 106 marta kiçik. Paramagnit modda kuçeiz taşqi magnit maydoni ta'sirida juda kuçeiz, lekin juda past (mutlaq nol gradusga yaqin) t-ralarda, şuningdek, öta yuqori taşqi magnit maydoni (>105 E) ta'sirida kuçli magnitlanadi. Kuçeiz maydonga paramagnit moddaning mag-nitlanganligi j maydon kuçlanganligi ösişi b-n quyidagi qonun böyiça ösadi: j=%ff, bunda paramagnit qabulçanligi x~ Yu~5 dan 10~3 gaça qiymatlarni oladi. Agar maydon kuçli bölsa, paramagnit zarraçalari magnit mo-mentlarining yönalişi taşqi magnit maydoni yönalişidek böladi (magnit töyinişi röy beradi). Özgarmas kuçlanişli maydonda t-ra T ortişi b-n magnit qabulçanlik Kyuri qonuni böyiça kamayadi.
Turli moddalarning P.ini örganiş atom, ion, molekula, yadrolarning magnit momentini, murakkab molekulalarning tuzilişini örganişda, materiallarning strukturasini taxlil qilişda juda muhim.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАРАМАГНЕТИЗМ (пара... ва магнетизм) — ташқи магнит майдонига киритилган жисмларнинг шу майдон йўналишига мое йўналишда магнитланиш хоссаси. Магнит қутби яқинига жойлаштирилган ҳар қандай парамагнит жисм шу қутбга тортилади. Ташқи магнит майдони бўлмаган (Н=0) да парамагнетиклар магнитланмайди.
«П.» терминини фанга М. Фарадей киритган (1845). У ферромагнитдан бошка барча моддаларни магнит хоссалари бўйича диамагнит ва парамаг-нит модцаларга ажратган. П. зарралари (атом, молекула, ион, атом ядроси) хусусий магнит моментига эга бўлган жисмлар учунгина хос бўлиб, бу моментлар ташқи майдон бўлмаганда тартибсиз, яъни j=0 бўлади. Ташқи майдон бўлганда майдон йўналишида мосланади.
Металлда хусусий магнит (спин) моментига ва электр ўтказувчанлик хоссасига эга бўлган электронларнинг мавжудлиги шу металлнинг парамаг-нит хоссасини ифодалайди. Ташқи магнит майдони таъсирида бу электронлар магнит моментининг йўналиши майдон йўналиши б-н бир хил бўлади.
Атом ядроси ҳам хусусий магнит моментига эга. Ядро магнит моменти электрон магнит моментидан тахм. 1000 марта кичик. Атом ядросининг парамаг-нит қабулчанлиги электрон қабулчанлигидан тахм. 106 марта кичик. Парамагнит модда кучеиз ташқи магнит майдони таъсирида жуда кучеиз, лекин жуда паст (мутлақ ноль градусга яқин) т-раларда, шунингдек, ўта юқори ташқи магнит майдони (>105 Э) таъсирида кучли магнитланади. Кучеиз майдонга парамагнит модданинг маг-нитланганлиги j майдон кучланганлиги ўсиши б-н қуйидаги қонун бўйича ўсади: j=%ff, бунда парамагнит қабулчанлиги х~ Ю~5 дан 10~3 гача қийматларни олади. Агар майдон кучли бўлса, парамагнит заррачалари магнит мо-ментларининг йўналиши ташқи магнит майдони йўналишидек бўлади (магнит тўйиниши рўй беради). Ўзгармас кучланишли майдонда т-ра Т ортиши б-н магнит қабулчанлик Кюри қонуни бўйича камаяди.
Турли моддаларнинг П.ини ўрганиш атом, ион, молекула, ядроларнинг магнит моментини, мураккаб молекулаларнинг тузилишини ўрганишда, материалларнинг структурасини тахлил қилишда жуда муҳим.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.