Paranji
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 71–72-b. — ziyouz.com
Paranji (arab, faraji — keng köylak) — köpçilik musulmon ayollarining yopinçiği; çaçvon b-n birga ansambl hosil qilgan. Ayollar gavdasini boşidan oyoq yaşirib turişga xizmat qiladi. Biçimi keng tön şaklida bölib, yelkadan pastga tomon to-rayib boruvçi uzun bandagi (yengi) etakka yaqin joyda bir-biriga çatib birlaştiriladi. Ayol yuzini çaçvon tösib turadi. Avraastarli kilib tikiladi. Avrasi baxmal kimxob, bano-ras, olaça va b. matolardan tikilib, çetlari kaşta tikib, kaştali jiyaklar tutib beza-tiladi, astari çit, satindan tayyorlanadi hamda çetlariga zangori, puşti yoki si-dirğa şoyidan adip qilinadi. P.ning ikki yoni (çöntak örni)ga tik tuşgan (25 sm uzunlikda) 2 ta jiyak tutaştirib çatiladi, jiyaklar uçidan popukçalar çiqarilgan, ba'zan qönğiroqçalar osilgan.
P.ning ötmişdoşi faraji ham erkaklar, ham ayollarning yengil keng ustki kiyimi bulgan. Qad. Misrda paydo bulgan va b. şarq mamlakatlariga tarqalgan. Örta Osiyoda 16-a.da ilm axlining ustki kiyimi hisoblangan. 16-a.dan ayolni begona kuzlardan yaşiruvçi yopinçiğiga, uzun yenglari bezak qismiga aylangan. P. yopiniş islom şariatiga moye kelgan. 20-a.dagi ijtimoiy özgarişlar jarayonida (ayniqsa, 30-y.lardan boşlangan «Hujum» harakati va b. tufayli) P. deyarli urfdan qolgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАРАНЖИ (араб, фаражи — кенг кўйлак) — кўпчилик мусулмон аёлларининг ёпинчиғи; чачвон б-н бирга ансамбль ҳосил қилган. Аёллар гавдасини бошидан оёқ яшириб туришга хизмат қилади. Бичими кенг тўн шаклида бўлиб, елкадан пастга томон то-райиб борувчи узун бандаги (енги) этакка яқин жойда бир-бирига чатиб бирлаштирилади. Аёл юзини чачвон тўсиб туради. Авраастарли килиб тикилади. Авраси бахмал кимхоб, бано-рас, олача ва б. матолардан тикилиб, четлари кашта тикиб, каштали жияклар тутиб беза-тилади, астари чит, сатиндан тайёрланади ҳамда четларига зангори, пушти ёки си-дирға шойидан адип қилинади. П.нинг икки ёни (чўнтак ўрни)га тик тушган (25 см узунликда) 2 та жияк туташтириб чатилади, жияклар учидан попукчалар чиқарилган, баъзан қўнғироқчалар осилган.
П.нинг ўтмишдоши фаражи ҳам эркаклар, ҳам аёлларнинг енгил кенг устки кийими булган. Қад. Мисрда пайдо булган ва б. шарқ мамлакатларига тарқалган. Ўрта Осиёда 16-а.да илм ахлининг устки кийими ҳисобланган. 16-а.дан аёлни бегона кузлардан яширувчи ёпинчиғига, узун енглари безак қисмига айланган. П. ёпиниш ислом шариатига мое келган. 20-а.даги ижтимоий ўзгаришлар жараёнида (айниқса, 30-й.лардан бошланган «Ҳужум» ҳаракати ва б. туфайли) П. деярли урфдан қолган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.