Paraproktit
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 72-b. — ziyouz.com
Paraproktit (para... va yun. proktos — orqa çiqaruv teşigi) — orqa çiqaruv teşigi yoki tuğri içak atrofidagi kletçatkalarning yiringli yalliğlanişi. P. köpinça orqa çiqaruv teşigi atrofining yorilişi yoki 6a-eocupuw vaqtida davolatmaslik natijasida töğri içak şilliq pardasida paydo bölgan yaraning asorati sifatida vujudga keladi. Yorilgan joy va yaradan töğri içak atrofidagi töqima (kletçatka)ga töğri içakda doimo böladigan yiring paydo qiluvçi mikroblar ötadi. Kasallik ötkir va surunkali keçadi. Ötkir P.da töğri içak atrofidagi kletçatkada yiringli böşliq paydo böladi; abssess, oğirroq qollarda flegmona kuzatiladi. Kasallikning oğir-yengil keçişi yalliğlangan sohaning yuza yoki çuqur bölişiga boğliq. Yuza P.da içni böşatiş vaqtida qattiq oğriq böladi, orqa çiqaruv teşigining atrofi şişib, be-zillab turadi. Çuqur P.da, ayniqsa, çanoqböşliğidagi kletçatka zararlangan bölsa, avval oğriq sezilmaydi, yalliğlangan soha atrofida özgarişlarni vraç töğri içakni tekşiriş vaqtida aniqlaydi. Keyinçalik bemorning umumiy ahvoli yomonlaşadi, boşi oğriydi, t-rasi kötariladi, eti uvişadi, pulsi tezlaşadi, tili ka-raş böladi, iştahasi yöqoladi, kasallik keçiktirilganda sepsis röy berişi mumkin. Köpçilik hollarda yiringli böşliqyorilib, yiringoqib tuşadi (tökri içak yoki oraliqqa), şu vaqtdan boşlab kasallik surunkali şaklgaötadi. Surunkali P.datöğri içak atrofidagi kletçatkada uzoq vaqtgaça bitmaydigan oqma yara paydo böla-di; bu yara teşilganda undan yiring b-n birga axlat massalari ham ajraladi. Faqat yuza P.da yiring oqib tuşib, öz holiça tuzalib, bitib ketişi mumkin. Oqma yaralar paydo bölganda, odatda, operatsiya qilinadi. Sil b-n boglik P. ötkir yalliğlaniş belgilari-siz keçsa ham, oqma yaralar paydo böla-di, bunda operatsiyadan taşqari, silga qarşi maxsus davo qöllanişi lozim. P. b-n oğrigan bemor kasalxonada davolanadi. Oldini oliş, asooan, proktit, bavosir, orqa çiqaruv teşigi sohasidagi yoriq va b. kasalliklarni öz vaqtida davolatiş, P.ga xos dastlabki alomatlar sezilganda darhol vraçga murojaat etişdan iborat. Şaxsiy gigiyenaga qat'iy amal qiliş, hojatdan keyin orqa çiqaruv teşigini iliq suv b-n yuviş P.ning oldini olişda muhim omil hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАРАПРОКТИТ (пара... ва юн. proktos — орқа чиқарув тешиги) — орқа чиқарув тешиги ёки туғри ичак атрофидаги клетчаткаларнинг йирингли яллиғланиши. П. кўпинча орқа чиқарув тешиги атрофининг ёрилиши ёки 6а-eocupuw вақтида даволатмаслик натижасида тўғри ичак шиллиқ пардасида пайдо бўлган яранинг асорати сифатида вужудга келади. Ёрилган жой ва ярадан тўғри ичак атрофидаги тўқима (клетчатка)га тўғри ичакда доимо бўладиган йиринг пайдо қилувчи микроблар ўтади. Касаллик ўткир ва сурункали кечади. Ўткир П.да тўғри ичак атрофидаги клетчаткада йирингли бўшлиқ пайдо бўлади; абсцесс, оғирроқ қолларда флегмона кузатилади. Касалликнинг оғир-енгил кечиши яллиғланган соҳанинг юза ёки чуқур бўлишига боғлиқ. Юза П.да ични бўшатиш вақтида қаттиқ оғриқ бўлади, орқа чиқарув тешигининг атрофи шишиб, бе-зиллаб туради. Чуқур П.да, айниқса, чаноқбўшлиғидаги клетчатка зарарланган бўлса, аввал оғриқ сезилмайди, яллиғланган соҳа атрофида ўзгаришларни врач тўғри ичакни текшириш вақтида аниқлайди. Кейинчалик беморнинг умумий аҳволи ёмонлашади, боши оғрийди, т-раси кўтарилади, эти увишади, пульси тезлашади, тили ка-раш бўлади, иштаҳаси йўқолади, касаллик кечиктирилганда сепсис рўй бериши мумкин. Кўпчилик ҳолларда йирингли бўшлиқёрилиб, йирингоқиб тушади (тўкри ичак ёки оралиққа), шу вақтдан бошлаб касаллик сурункали шаклгаўтади. Сурункали П.датўғри ичак атрофидаги клетчаткада узоқ вақтгача битмайдиган оқма яра пайдо бўла-ди; бу яра тешилганда ундан йиринг б-н бирга ахлат массалари ҳам ажралади. Фақат юза П.да йиринг оқиб тушиб, ўз ҳолича тузалиб, битиб кетиши мумкин. Оқма яралар пайдо бўлганда, одатда, операция қилинади. Сил б-н боглик П. ўткир яллиғланиш белгилари-сиз кечса ҳам, оқма яралар пайдо бўла-ди, бунда операциядан ташқари, силга қарши махсус даво қўлланиши лозим. П. б-н оғриган бемор касалхонада даволанади. Олдини олиш, асооан, проктит, бавосир, орқа чиқарув тешиги соҳасидаги ёриқ ва б. касалликларни ўз вақтида даволатиш, П.га хос дастлабки аломатлар сезилганда дарҳол врачга мурожаат этишдан иборат. Шахсий гигиенага қатъий амал қилиш, ҳожатдан кейин орқа чиқарув тешигини илиқ сув б-н ювиш П.нинг олдини олишда муҳим омил ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.