Paraşyut

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 74-b. — ziyouz.com

Paraşyut (para... va frans. chuite — tuşiş) —1) yukrridan (mas, samolyotdan) tuşayotgan odam yoki yuk tezligini atmosfera qarşiligi hisobiga kamaytiradigan apparat. Leonardo da Vinçi P. ğoyasini ilmiy asoslab bergan. 18-a. da fransuz J. Mongolfye oddiy P. b-n minoradan sakragan. Hozirgi aviatsiya P.ini Rossiyada birinçi marta G.Ye.Kotelnikov yaratgan (1911).

P. gumbaz va osma tizimlardan ibo-rat (rasm). Samolyotdan sakraş, boriş qiyin bölgan joylarga yuk taşlaş, yonğindan muqofaza xizmatçilarini örmonning yonayotgan joylariga tuşiriş; maxsus havo-desant qöşinlari va harbiy texnikani taşlaş va b. maqsadlarda işlatiladi. Şunga köra, qutqaruv, qöndiruv, tormoz va sport P.lari kabi xillarga bölinadi. P. pişiq ma-todan tayyorlanadi.

Vertolyot yoki samolyotdan sakraşda işlatiladigan P.lar paraşyutçi tomonidan tortiş halqasini bevosita tortiş yöli b-n yoki sakrovçining iştirokisiz oçiladi. Yuk taşlat P.lari odam iştirokisiz oçiladi. Buning uçun maxsus tizimça bölib, bir uçi samolyotga, ikkinçi uçi tortiş halqasiga mahkamlab qöyiladi. Paraşyutçi samolyotdan tizimça uzunligiça uzoklaşişi b-n halqa tortila-di va P. gumbazi oçiladi. P. gumbazining yuzasi 0,01 dan bir neça ming m2 gaça bölişi mumkin. P.ning tuşiş tezligi 1—5 m/s; 2) lift şaxtasida boş arqon uzilib ketgan yoki tormoz işlamay qolgan xrllarda, şuningdek, klet yöl qöyilgan tezlikdan tez tuşganda uni uşlab qoluvçi kurilma.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ПАРАШЮТ (пара... ва франц. chuite — тушиш) —1) юкрридан (мас, самолётдан) тушаётган одам ёки юк тезлигини атмосфера қаршилиги ҳисобига камайтирадиган аппарат. Леонардо да Винчи П. ғоясини илмий асослаб берган. 18-а. да француз Ж. Монгольфье оддий П. б-н минорадан сакраган. Ҳозирги авиация П.ини Россияда биринчи марта Г.Е.Котельников яратган (1911).

П. гумбаз ва осма тизимлардан ибо-рат (расм). Самолётдан сакраш, бориш қийин бўлган жойларга юк ташлаш, ёнғиндан муқофаза хизматчиларини ўрмоннинг ёнаётган жойларига тушириш; махсус ҳаво-десант қўшинлари ва ҳарбий техникани ташлаш ва б. мақсадларда ишлатилади. Шунга кўра, қутқарув, қўндирув, тормоз ва спорт П.лари каби хилларга бўлинади. П. пишиқ ма-тодан тайёрланади.

Вертолёт ёки самолётдан сакрашда ишлатиладиган П.лар парашютчи томонидан тортиш ҳалқасини бевосита тортиш йўли б-н ёки сакровчининг иштирокисиз очилади. Юк ташлат П.лари одам иштирокисиз очилади. Бунинг учун махсус тизимча бўлиб, бир учи самолётга, иккинчи учи тортиш ҳалқасига маҳкамлаб қўйилади. Парашютчи самолётдан тизимча узунлигича узоклашиши б-н ҳалқа тортила-ди ва П. гумбази очилади. П. гумбазининг юзаси 0,01 дан бир неча минг м2 гача бўлиши мумкин. П.нинг тушиш тезлиги 1—5 м/с; 2) лифт шахтасида бош арқон узилиб кетган ёки тормоз ишламай қолган хрлларда, шунингдек, клет йўл қўйилган тезликдан тез тушганда уни ушлаб қолувчи курилма.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.