Parçinlaş

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 101-b. — ziyouz.com

Parçinlaş — list metall hamda prokat materiallardan yasaladigan konstruksiya elementlaridan parçin mixlar yordamida ajralmas birikma hosil qiliş. Parçin mix — tana va kallakdan iborat mahkamlaş detali. P. quyidagi amallarni öz içiga oladi: parçin mix örnini oçiş (parmalaş yoki öyiş); parçin mixning yaşirin kallagiga uya oçiş (zenkerlaş yoki ştamplaş); parçin mixni teşikka örnatib, ikkinçi tomonidan kallak hosil qiliş (presslaş yoki uriş). P. bolğalar, presslar va avtomatlar yordamida bajariladi. P. bolğasi — zarb beruvçi pnevmatik maşina. Parçin mixda kallak hosil qiliş uçun işlatiladi.

P. maşinasi parçinlaş presslari vaavtomatlarigabölinadi. P. presslarida parçin mixning ikkinçi kallagi hosil qilinadi. Parçin mix tanasi ikki ştamp orasiga örnatiladi. Maşina puansoni (zarb beriş detali) bir marta yurganda ştamp bir yoki bir neçta parçin mixni parçinlaydi. P. avtomatlarida barça operatsiyalar; buyumlar sirtini tekislaş, ularni si-qiş, teşik parmalaş va zenkovkalaş, parçin mix örnatiş, P., buyumni sil-jitiş va b. bajariladi; bunda mexa-nizmlar avtomatik tarzda boşqariladi. P.da qöllaniladigan parçin mixlarning yarim doiraviy, yaşirin, silindrik, konus kallakli xillari bor. Ularning ölçamlari davlat standartlarida belgilab qöyiladi. Standart parçin mixlardan taşqari maxsus: nayçali, portlovçi va b. parçin mixlar qöllaniladi. Pölat, mis, latun, alyuminiy va b. materialdan tayyorlanadi. Parçin mix materiali biriktiriladigan detallar materiali b-n bir xil olinadi.

P. kemasozlik, vagonsozlik, samolyotsozlik va b. sohalarda qöllaniladi. Sandiqsozliksa sandiqning yuz tomo-niga gulli naqş çiqariş, tunuka b-n işlaş ham P. deyiladi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ПАРЧИНЛАШ — лист металл ҳамда прокат материаллардан ясаладиган конструкция элементларидан парчин михлар ёрдамида ажралмас бирикма ҳосил қилиш. Парчин мих — тана ва каллакдан иборат маҳкамлаш детали. П. қуйидаги амалларни ўз ичига олади: парчин мих ўрнини очиш (пармалаш ёки ўйиш); парчин михнинг яширин каллагига уя очиш (зенкерлаш ёки штамплаш); парчин михни тешикка ўрнатиб, иккинчи томонидан каллак ҳосил қилиш (пресслаш ёки уриш). П. болғалар, пресслар ва автоматлар ёрдамида бажарилади. П. болғаси — зарб берувчи пневматик машина. Парчин михда каллак ҳосил қилиш учун ишлатилади.

П. машинаси парчинлаш пресслари ваавтоматларигабўлинади. П. прессларида парчин михнинг иккинчи каллаги ҳосил қилинади. Парчин мих танаси икки штамп орасига ўрнатилади. Машина пуансони (зарб бериш детали) бир марта юрганда штамп бир ёки бир нечта парчин михни парчинлайди. П. автоматларида барча операциялар; буюмлар сиртини текислаш, уларни си-қиш, тешик пармалаш ва зенковкалаш, парчин мих ўрнатиш, П., буюмни сил-житиш ва б. бажарилади; бунда меха-низмлар автоматик тарзда бошқарилади. П.да қўлланиладиган парчин михларнинг ярим доиравий, яширин, цилиндрик, конус каллакли хиллари бор. Уларнинг ўлчамлари давлат стандартларида белгилаб қўйилади. Стандарт парчин михлардан ташқари махсус: найчали, портловчи ва б. парчин михлар қўлланилади. Пўлат, мис, латунь, алюминий ва б. материалдан тайёрланади. Парчин мих материали бириктириладиган деталлар материали б-н бир хил олинади.

П. кемасозлик, вагонсозлик, самолётсозлик ва б. соҳаларда қўлланилади. Сандиқсозликца сандиқнинг юз томо-нига гулли нақш чиқариш, тунука б-н ишлаш ҳам П. дейилади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.