Pari
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 80–81-b. — ziyouz.com
Pari — Şarq xalqlari folklorlarida keng tarkalgan mifologik obraz; ma'şuqa timsolining ideallaşgan şakli; gözallik ramzi. Dastlab «Avesto»da payrika şaklida uçraydi. Rivoyatlarga köra, P.lar Köhi Qof toği yaqinidagi Eram boğida yaşaganlar, öz şohi va saltanatiga ega bölişgan, ularni ğayritabiiy kuçlar — devlar qöriqlagan. Ertaklarda P. nihoyatda gözal, aqlli, donişmand, latofat va nazokat egasi sifatida ta'riflangan. U sehrli xususiyatlarga ega bölib, örni kelganda turli qiyofaga kira ola-di, özining adolatli harakati, töğri va aniq maslahatlari b-n qahramon ğalabasiga imkon yaratadi («Oypari», «Guliqahqahpari», «Xurşid b-n Laylo», «Odilbek b-n Xurram» kabi). «Göröğli» turkumi dostonlarida P. va-fodor ayol, döst, maslahatgöy, aqlu farosatda, jasoratda va obröda köpinça erkaklardan ham qolişmaydigan, ular b-n birga jangga kirib, qahramonlik körsata oladigan obraz sifatida tasvirlangan. Folklor asarlarida P.lar xayoti orkali inson turmuşining ideal manzaralari aks etgan. P. obrazi mumtoz adabiyotda xam köp uçraydi (mas, Alişer Navoiy ğazallarida).
Ad.: Afzalov M.I., Uzbek xalk, ertaklari haqida, T., 1964; Razzoqov H. va b., Uzbek xalq oğzaki poetik ijodi. T., 1980.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАРИ — Шарқ халқлари фольклорларида кенг таркалган мифологик образ; маъшуқа тимсолининг идеаллашган шакли; гўзаллик рамзи. Дастлаб «Авесто»да пайрика шаклида учрайди. Ривоятларга кўра, П.лар Кўҳи Қоф тоғи яқинидаги Эрам боғида яшаганлар, ўз шоҳи ва салтанатига эга бўлишган, уларни ғайритабиий кучлар — девлар қўриқлаган. Эртакларда П. ниҳоятда гўзал, ақлли, донишманд, латофат ва назокат эгаси сифатида таърифланган. У сеҳрли хусусиятларга эга бўлиб, ўрни келганда турли қиёфага кира ола-ди, ўзининг адолатли ҳаракати, тўғри ва аниқ маслаҳатлари б-н қаҳрамон ғалабасига имкон яратади («Ойпари», «Гулиқаҳқаҳпари», «Хуршид б-н Лайло», «Одилбек б-н Хуррам» каби). «Гўрўғли» туркуми достонларида П. ва-фодор аёл, дўст, маслаҳатгўй, ақлу фаросатда, жасоратда ва обрўда кўпинча эркаклардан ҳам қолишмайдиган, улар б-н бирга жангга кириб, қаҳрамонлик кўрсата оладиган образ сифатида тасвирланган. Фольклор асарларида П.лар хаёти оркали инсон турмушининг идеал манзаралари акс этган. П. образи мумтоз адабиётда хам кўп учрайди (мас, Алишер Навоий ғазалларида).
Ад.: Афзалов М.И., Узбек халк, эртаклари ҳақида, Т., 1964; Раззоқов Ҳ. ва б., Узбек халқ оғзаки поэтик ижоди. Т., 1980.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.