Parixon
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 83–84-b. — ziyouz.com
Parixon PARIXON, parxon (fors. — ruh va öqimoq) — pari, jin kabi kuçlar yor-damida bemorlarni kasalliklardan xalos qiluvçi duoxon, azayimxon, folbin; P. ba'zi joylarda baxşi deb ham yuritiladi. P.lik Markaziy Osiyoning köpgina hududlariga qadimdan tarqalgan. P. Özbekistonda eng köp yoy-ilgan homiy ruhlardan birining ob-razlaridan bölib, u gözallik timsolida tasvirlanadi. P.lik kasallikni jin, alvasti va pari kabilarning ta'siri deb hisoblaydi. P.ning asosiy davolaş qurollari — doyra (çildirma) yoki kamçi, ba'zan dutor yoki xivçinlardan iborat bölgan. P. bemorni qoronği xonaga kiritib, özi yodlagan iboralarni takrorlab kasalga tekkan deb gumon qilingan jinlarga döq-pöpisa qilgan. U doyra (çildirma) yoki dutor çalib, kamçi b-n bemor tanasidan jinlarni haydaşga intilgan. Bemorga tekkan parilar uçun tovuq, uloq, qöy, qözi kabilar qurbonlik qilingan. Jonivorlarning qoni parilarga bağişlangan. P. bemorning ruhiga kuçli ta'sir etişga harakat qilgan. Ja-honning köpgina xalqlarida qam P.ning körinişlari va qoldiqlarini uçratiş mumkin. Ilmiy bilimlarning hoz. taraqqiyoti ularning mohiya-timazmunini xolisona oçib berişni kun tartibiga qöydi. P.lik şamanlikning Markaziy Osiyo şaroitidagi qoldiği hisoblanadi.
Ad.: Snecapev G. P., Relikti domusulmanskix verovaniy i obryadov u uzbekov Xorezma, M., 1969; Basilov V. N., Şamanstvo u narodov Sredney Azii i Kazaxstana, M., 1992.
Oçil Böriyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАРИХОН, пархон (форс. — руҳ ва ўқимоқ) — пари, жин каби кучлар ёр-дамида беморларни касалликлардан халос қилувчи дуохон, азайимхон, фолбин; П. баъзи жойларда бахши деб ҳам юритилади. П.лик Марказий Осиёнинг кўпгина ҳудудларига қадимдан тарқалган. П. Ўзбекистонда энг кўп ёй-илган ҳомий руҳлардан бирининг об-разларидан бўлиб, у гўзаллик тимсолида тасвирланади. П.лик касалликни жин, алвасти ва пари кабиларнинг таъсири деб ҳисоблайди. П.нинг асосий даволаш қуроллари — дойра (чилдирма) ёки камчи, баъзан дутор ёки хивчинлардан иборат бўлган. П. беморни қоронғи хонага киритиб, ўзи ёдлаган ибораларни такрорлаб касалга теккан деб гумон қилинган жинларга дўқ-пўписа қилган. У дойра (чилдирма) ёки дутор чалиб, камчи б-н бемор танасидан жинларни ҳайдашга интилган. Беморга теккан парилар учун товуқ, улоқ, қўй, қўзи кабилар қурбонлик қилинган. Жониворларнинг қони париларга бағишланган. П. беморнинг руҳига кучли таъсир этишга ҳаракат қилган. Жа-ҳоннинг кўпгина халқларида қам П.нинг кўринишлари ва қолдиқларини учратиш мумкин. Илмий билимларнинг ҳоз. тараққиёти уларнинг моҳия-тимазмунини холисона очиб беришни кун тартибига қўйди. П.лик шаманликнинг Марказий Осиё шароитидаги қолдиғи ҳисобланади.
Ад.: Снеcapeв Г. П., Реликты домусульманских верований и обрядов у узбеков Хорезма, М., 1969; Басилов В. Н., Шаманство у народов Средней Азии и Казахстана, М., 1992.
Очил Бўриев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.